Geçtiğimiz aylarda ABD’de bir danışmanlık şirketinin ‘Küresel Zeka Krizi’ başlıklı raporu borsalarda düşüşlere yol açtı.
Rapor, yapay zeka sistemlerinin ABD ekonomisinde 2028’de krizle sonuçlanan olumsuz etkileri ile ilgili bir senaryo sunuyordu. Öngörü değil, sadece bir senaryonun böyle büyük bir etki yaratmasının ardında bu konudaki yaygın endişeler yatıyor.
KRİZ SENARYOSU
Senaryo, yazılım sektöründe sıkıntılarla başlıyor. Yapay zeka modellerinin giderek artan yazılım geliştirme becerileri, şirketlerin yazılım veya yazılım hizmeti satın almak yerine bunları bünyelerinde geliştirme imkanlarını genişletiyor. Bu durumda yazılım şirketleri de rekabet güçlerini artırmak ve kârlılıklarını korumak için eleman çıkartıp yapay zeka kullanımına ağırlık veriyorlar. Yapay zeka modellerinin üretimi kolaylaştırdığı diğer sektörlerde de benzer gelişmeler oluyor, çok sayıda yüksek gelir düzeyinde beyaz yakalı çalışan işini kaybediyor.
ABD’de tüketim harcamalarının yaklaşık yarısını yapan yüksek gelirli beyaz yakalı çalışanların önemli bir bölümü işini ve gelir kaynağını kaybedince sıkıntı tüm diğer sektörlere sirayet ediyor; diğer sektörlerde de talep düşüyor. Bu istihdamı daha da düşürüyor, bir olumsuz döngü başlıyor.
İşlerini kaybedenlerin konut kredilerini ödeyememeleri, olumsuz etkilenen sektörlerdeki şirketlerin kredilerini ödeme güçlükleri nedeniyle sıkıntı finans sektörüne sirayet ediyor. Bu ortamda finans sektörünün kredileri kısmasıyla şirketler sıkıntıya giriyor, geri ödeme imkanları daralıyor, bir olumsuz döngü de burada başlıyor.
Sonuç olarak ekonomi resesyona giriyor, toplumsal huzursuzluk başlıyor. Kaynağında dönemsel değil, yapısal bir sorun olduğundan krizden canlandırma tedbirleriyle çıkılamıyor.
GERÇEK DURUM
Bu senaryonun başlangıç aşamaları gerçek durumu yansıtıyor. Yapay zeka modellerinin yazılım geliştirme becerileri günden güne, büyük bir hızla artıyor; yazılımcıların kapasiteleri ve iş yapma hızları aylar içinde katlanıyor. Bu, bir yandan şirketlerin yazılımcı eleman gereksinimini düşürüyor, bir yandan da şirketlerin yazılım ihtiyaçlarını kendi bünyelerinde karşılama imkanlarını artırıyor. Bu, bir yandan yazılım şirketlerinin pazarlarını ve pazarlık güçlerini kaybetmesi, öte yandan da ekonomi genelinde yazılımcı talebinin gevşemesi anlamına geliyor. Bunun sonucu olarak ABD’de yazılım şirketlerinin hisse fiyatlarında üçte bire varan bir düşüş gerçekleşmiş bulunuyor. Modeli yazılım becerilerinde önde gelen yapay zeka şirketi Anthropic’in yeni bir çalışmasına göre işletme, finans, hukuk, sanatsal medya sektörleri de benzer şekilde etkilenecek sektörler. Senaryonun başlangıcı gerçek, devamı gerçekleşir mi; önemli ölçüde yönetim politikalarına bağlı.
ÇİN’DE DURUM
Çin’de çalışanlar benzer sıkıntıları hissetmeye başlamış durumda. Yönetim ise işi baştan sıkı tutuyor gibi. Bu konudaki tüm plan belgeleri istihdama etkiyi gözetiyor, yakında da bu konuyla ilgili yönetmeliklerin çıkacağı belirtiliyor.