ABD ile ticaret savaşı ve gümrük vergisi artışlarına karşın Çin, 2025 yılında 1 trilyon doları aşan bir mal ticareti fazlası verdi. Bu fazlanın toplam tutarı kadar ülkeler ve mal türleri bazındaki değişimi de dünya ekonomisi için önemli işaretler veriyor.
TİCARET FAZLASININ YAPISI
Ülkenin mal ticareti fazlası 2024’te 990 milyar dolar olmuştu; 2025’te 1 trilyon 190 milyar dolar oldu. Yüzde 20 gibi büyük bir artış… Bu, dolar üzerinden bakınca ithalat hiç artmazken, ihracatın yüzde 5.5 artmasını yansıtıyor.
Bu dış ticaret fazlasından aslan payını ABD, AB, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği sırasıyla 290, 280, 275 milyar dolarla alıyor. Bu rakamlar özellikle ABD ve AB’ye karşı verilen fazlayı eksik yansıtıyor. İstatistikler Hong Kong’a karşı 300 milyar dolarlık fazla gösteriyor; bunun tamamına yakını Çin’in bu bölge üzerinden batı ülkelerine yaptığı ihracatla ilgili. Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’ne yapılan ihracatın önemli bir bölümü de buralarda kurulan üretim tesislerine sağlanan girdileri ve nihai olarak batı ülkelerine ulaşan ihracatı yansıtıyor. Afrika ülkeleri ve Hindistan da 100 milyar doları aşan rakamlarla Çin’in ticaret fazlasından iri pay alanlar arasında bulunuyor.
Ancak her ülke Çin’e karşı açık vermiyor. Çin’e karşı en büyük fazlayı 150 milyar dolara yakın bir rakamla Tayvan veriyor. Bu, büyük ölçüde entegre devre çip ticaretini yansıtıyor. Çin, Güney Kore ve Japonya karşısında da entegre devre çip ticaretine dayanan daha küçük açıklar veriyor. Avustralya, Brezilya, Rusya, Güney Afrika gibi ülkeler de Çin’e karşı petrol ve hammadde ticaretine bağlı ticaret fazlaları veriyor.
İHRACATTA DURUM
Ticaret fazlasındaki sıçrayışın arkasındaki ihracat gelişmelerine bakarsak, istatistiklerde Çin’in ABD’ye ihracatında yüzde 20 gibi önemli bir azalış olurken hemen diğer tüm ülkelere ihracatta artışlar görülüyor: AB yüzde 8, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği yüzde 13, Avustralya yüzde 13, Hindistan yüzde 8, Latin Amerika yüzde 7, Afrika yüzde 25… Belirttiğimiz gibi Hong Kong ve Güneydoğu Asya Ülkeleri üzerinden dolaşan ihracat nedeniyle ABD’ye ihracattaki azalışın gerçekte daha az, AB’ye ihracattaki artışın da daha fazla olduğunu söyleyebiliriz.
ÇİN ŞOKU
Ekonomist David Autor ve arkadaşları, 10 yıl kadar önce yaptıkları çalışmalarda Çin’in ABD sanayisi ve bu sektördeki istihdam üzerindeki etkisini Çin şoku olarak nitelemiştiler. Aynı ekip, geçen yıl ABD yönetimlerini bir ikinci Çin şoku ile ilgili uyarıyordu. Buna göre ilk Çin şoku, işgücü ucuzluğuna dayalı, Çin geliştikçe işgücü maliyetlerinin artışına bağlı olarak ortadan kalkacak geçici bir etkiydi. Ancak şimdi Çin birçok sektörde teknolojik olarak üstünlük sağlıyordu; bu, kalıcı ve çok daha güçlü bir şoka yol açacaktı. Veriler bunu destekliyor, 2025 yılında oyuncak, ayakkabı, mobilya, ev eşyası gibi kalemlerde ihracat azalırken yüksek teknoloji ürünlerinde büyük artışlar var: Entegre devre çipler yüzde 27, otomobiller yüzde 21, gemiler yüzde 27…