Cuma20 Kasım 202610:53İSTPİYASAAÇIK
AHMET EMRE BİLGİLİ
AHMET EMRE BİLGİLİ

İstanbul Türkiye’dir

00:00 / 00:00

İstanbul, tartışmasız Türkiye’nin küresel şehridir ve ülkeyi her açıdan temsil gücü bulunur.

Fakat stratejik temsiliyet; demografik çeşitlilik açısından ülkeyi temsil etme gücüne sahip olmasıdır. Nüfus yoğunluğu boyutundan ise zaten tartışmasızdır; çünkü ülke nüfusunun yüzde 18.3’ü İstanbul’da yaşamaktadır. Finans, eğitim, kültür-sanat, turizm, tasarım, teknoloji, mimari gibi tüm diğer sektörler de tümden küresel şehir kriterlerini desteklemektedir.

Marmara bölgesi de tarım, sanayi yatırımları ve insan kaynağı ile bu hususu beslemektedir. Bu sebeplerle ‘İstanbul Türkiye’dir’ sözünün her açıdan gerçekliği vardır. Bunu genişletirsek İstanbul’da aynı zamanda dünyanın her yanından insanlar yaşamakta veya en azından gelip gitmekte, kısa süreli konaklamaktadır.

Peki, bu çerçevede İstanbul nüfusunun köken dağılımı yani çeşitliliği ne ifade eder? TÜİK verilerine baktığımızda 15.754.053 olan İstanbul nüfusunun yalnızca yaklaşık 2.1 milyonunu İstanbullular oluştururken, geri kalan büyük bölüm Anadolu'nun ve Trakya’nın diğer illerinden gelen kişilerden oluşmaktadır. Muhtemelen bu 2.1 milyona bizatihi sorsanız bir kısmı doğma büyüme İstanbul diyecekler ama asaleten köken sorulduğunda bir şehir ismini mutlaka dillendireceklerdir.

İstanbul'da ikamet edenlerin nüfus kütüğüne bakıldığında ilk sırada yer alan iller şu şekilde sıralanıyor: Sivas: 759.363, Kastamonu: 546.718, Ordu: 519.889, Giresun: 485.500, Tokat: 475.471, Erzurum: 456.192, Malatya: 422.078, Samsun: 415.372,

Trabzon: 413.924, Sinop: 366.728 kişidir. Detaylı diğer il dağılımları TÜİK Verileri Haritası üzerinden incelenebilir. Bu bilgileri bir tespit olarak ifade ediyoruz, ‘değer yükleme’ anlamında değil. İşin sosyolojik rasyonalitesi; bir taraf itiyor, diğeri çekiyorsa demografik göçün olması doğal bir akıştır.

Bilindiği üzere İstanbul var olduğundan bu yana kadim şehir olarak bir cazibe merkezi olmuştur. Günümüzde kendini İstanbullu olarak görenler bile incelendiğinde önceki kuşaklarının İstanbul’a göç ile geldiği görülecektir. Balkanlar’dan veya başka coğrafyadan. Yani İstanbul’un her zaman için çekici tarafı önde olmuştur ve bu sebeple de daimî olarak göç almıştır. Fakat gelenler istisnai durumlar dışında geri dönmemiştir. 

Hatta şunu ifade edebiliriz ki; Osmanlı dönemindeki iskân politikaları daha bir ince hesap üzerine kurulu idi ve işin bir siyaseti vardı. Cumhuriyet döneminde ise sadece itici ve çekici dinamiklerin yönlendirmesi ile olan demografik hareketlilik kendi doğallığı içerisinde gerçekleşmiştir. Bir politikaya dayanmayan bu demografik hareketlilik ciddi tedbirler de geliştirilemeyince şehirlerimiz problemli büyüyen devasa nüfusu barındıran merkezlere dönüşmüştür. Ve geldiğimiz nokta itibariyle nüfusun yüzde 70-80’inin şehirlerde yaşadığı bir konuma gelinmiştir. Bunun analizi ayrı bir husus ama istenen bir sonuç olmadığı bilinmektedir. 

Yine TÜİK verilerine göre yerel kayıtlı nüfus toplam nüfusun yüzde 18.3'ünü teşkil ediyor. Bu dilimin de muhtemelen yarıya yakını köken olarak İstanbullu değil ama bir sebeple kaydını İstanbul’a aldırmış olanlardan olduğunu düşünecek olursak kök İstanbulluların sayısının düşük bir düzeyde olduğunu ifade edebiliriz. Kök İstanbulluların da çoğunun geçmişi muhtemelen yüz yıl öncesine dayanır.

Ondan önceki İstanbullular belki daha hakiki kök İstanbullular olarak nitelenebilir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayıp yasal olarak İstanbul'da ikamet eden yabancılar genellikle ‘yabancı’ adı altında ayrı olarak hesaplamaya dahil edilir ve toplama eklenir. TÜİK verilerine göre, İstanbul genelinde kayıtlı yabancı uyruklu nüfus İstanbul toplam nüfusunun yüzde 3.9'unu oluşturur. 

Bu kadim şehir İstanbul’a hangi boyuttan veya veriden bakarsak bakalım görünen net motto; yazının başlığında kullandığımız gibi İstanbul Türkiye’dir. Bu aynı zamanda çok boyuttan büyük bir temsiliyet gücüdür.  Diğer taraftan İstanbul, küresel aktör olduğumuza inandığımız alanların da zeminidir. Bu zemini; imparatorluk geleneği, din-kültür etkileşimi, eğitim ve ticaret besler, güçlendirir. İstanbul bu sebeplerle potansiyeli çok güçlü bir şehirdir ve Türkiye’nin de ötesinde bir konuma sahiptir. Elimizdeki gücün farkına varalım ve bunu koruyalım.

YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI

Tüm Yazıları >
İstanbul Türkiye’dir — AHMET EMRE BİLGİLİ