SGK, çalışanlarla işverenler arasındaki alacak davalarının sonuçlarına ilişkin iş dünyasında pek bilinmeyen farklı işlemler yürütür. Çalışan adına sigortalılık bildirimi yoksa SGK ne yapar? Sigorta bildirimi eksik ödenmişse kazançlar nasıl işlenir?
Sosyal güvenlik mevzuatı, çalışanın alın terini koruma altına alan adeta bir teminat mektubu gibidir. Çalışanlar ile işverenler arasında patlak veren ihtilaflar; ücret, fazla mesai, hafta sonu veya yıllık izin ücreti gibi alacak davaları ile sigortalılığın hiç bildirilmemesi ya da eksik bildirilmesi durumunda açılan hizmet tespit davaları şeklinde tezahür eder.
Hizmet tespit davalarında verilen hükümler doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından çalışanın hanesine sigortalılık süresi olarak işlenir. Bu durum, sigortalının emeklilik tarihini ve emekli aylığı miktarını doğrudan etkileyebilir. Ancak, sadece SGK’nın taraf olmadığı, çalışanın işveren aleyhine iş hukukuna istinaden açmış olduğu işçi alacak davaları üzerinden verilen kararlar bakımından SGK’nın yaptığı işlemler son derece farklılık arz eder. Çalışanların ve işverenlerin genel olarak pek bilmediği alacak davalarının neticelerine ilişkin SGK’nın yaptığı işlemler bu yazımızda kaleme alındı.
SİGORTALILIK BİLDİRİMİ YOKSA SGK NE YAPAR?
Alacak davasına konu edilen tarihlerde çalışan adına hiçbir sigorta bildirimi yapılmamışsa, SGK şu yöntemleri uygular:
* Doğrudan prim tahakkuku yapılmaz: Kurum, mahkemece tespit edilen alacak miktarını doğrudan prime esas kazanç olarak kabul etmez. İşverenden re’sen belge istemez.
* Karine kabul edilir: Mahkemenin alacak lehine verdiği karar, taraflar arasında bir ‘hizmet akdi’ ve çalışma ilişkisi bulunduğuna dair güçlü bir karine sayılır.
* Denetmen incelemesi başlatılır: Dosya hemen kurumun sosyal güvenlik denetmenlerine mucip olarak havale edilir. Düzenlenecek denetmen raporuna göre işlem tesis edilir.
SİGORTA BİLDİRİMİ VARSA KAZANÇLAR NASIL İŞLENİR?
İşveren tarafından sigortalı bildirimi yapılmış, ancak kazancın eksik ödendiği mahkeme kararıyla kesinleşmişse, süreç şu esaslara göre işler:
ÜCRET KAZANÇLARINDA DÖNEM BELİRLEME
* Dönemi belli ücretler: Mahkeme kararında ücret alacağının hangi aylara ait olduğu açıkça yazıyorsa, kazançlar o müferret (tekil) aylara mal edilir.
* Dönemi belli olmayan ücretler: Mahkemeden bilgi istenir. Yanıt alınamazsa, alacak tutarı davanın geçtiği dönemdeki son sigortalı aya eklenir.
ÜCRET DIŞI ÖDEMELERDE UYGULAMA
Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri ya da yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82.i madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilecek.
Alacak davasına konu olan ücret dışı ödemelerin öncelikli olarak;
* Hizmet akdi devam ediyorsa ödendiği ayın kazancına,
* Hizmet akdi askıdaysa veya devam etmiyorsa prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına mal edilecek.
ÜCRET VE ÜCRET DIŞI ÖDEMELER AYRIŞTIRILMAMIŞSA
Mahkeme kararında ücret ve ücret dışı ödemeler kalem kalem ayrılmamışsa SGK, mahkemeden detay talep eder. Bilgi gelmediği takdirde toplam tutar, davanın kapsadığı dönemdeki prime esas kazancı bildirilen en son ayın kazancına mal edilir.
İDARİ SÜREÇ VE İTİRAZ
Mahkeme kararı neticesinde eksik bildirim yapıldığı kesinleştiğinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri veya merkezleri derhal harekete geçer.
SGK’ya eksik bildirim yapıldığı mahkeme kararınca tespit edilen sigortalılara ilişkin prime esas kazanca ait prim belgelerinin bir aylık süre içinde düzenlenerek kuruma verilmesine ilişkin işverenlere tebliğ yapılır.
İşverenlerce söz konusu belgelerin bir aylık süre içinde kuruma verilmemesi halinde, bir aylık sürenin bitimini müteakip ünitece ilgili belgeler re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta prim borçları işverenlere tebliğ edilir. Tebliğin alındığı tarihten itibaren bir aylık süre içinde itirazda bulunulması halinde ise, itiraz ünitedeki ‘Prim Tahakkuk İtiraz Komisyonu’ tarafından değerlendirilir.
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları İstanbul Ticaret Gazetesi'ne aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz. Ayrıntılar için lütfen tıklayın.