Küresel dizel krizi büyüyor: ABD’de pompa fiyatları tarihi zirvede

Küresel enerji krizinin etkisi ABD’de akaryakıt pompalarına daha sert yansımaya başladı. Rusya kaynaklı ihracat kısıtlamaları ile Orta Doğu’daki sevkiyat sorunlarının aynı döneme denk gelmesi, dizel fiyatlarını tarihi seviyelere taşıdı.

DİZEL 6,5276 DOLARLA REKOR KIRDI

Amerikan Otomobil Derneği verilerine göre ABD’de ulusal ortalama dizel fiyatı 22 Eylül itibarıyla galon başına 6,5276 dolara yükseldi.

Bu seviye ülkede kaydedilen en yüksek ortalama dizel fiyatı olarak kayıtlara geçti.

Bir gün önce 6,5107 dolar olan fiyat, bir hafta önce 6,2694 dolar ve bir ay önce 5,5947 dolar seviyesinde bulunuyordu.

Geçen yılın aynı döneminde ise dizelin galonu 3,688 dolardan satılıyordu.

RUSYA İHRACAT KISITLAMASINI UZATIYOR

Dizel piyasasındaki sıkışıklığın önemli nedenlerinden biri Rusya’dan gelen ürün arzındaki azalma.

Rusya, rafinerilerine yönelik devam eden saldırılar ve iç piyasadaki yakıt arzını koruma ihtiyacı nedeniyle dizel ihracatına uyguladığı kısıtlamayı eylül sonuna kadar uzatmıştı.

Moskova yönetiminin kısıtlamayı ekim ayı sonuna kadar devam ettirmeye hazırlandığı bildirildi.

Rusya’nın kararında, rafinerilerin bir bölümünün tekrarlanan saldırılar nedeniyle devre dışı kalması ve iç piyasadaki yakıt dengesini koruma ihtiyacı etkili oluyor.

MOSKOVA RAFİNERİSİNDE ÜRETİM DURDU

Rusya’daki üretim sorunları son saldırılarla daha da belirginleşti.

Moskova’daki büyük petrol rafinerilerinden biri, 20 Eylül’de düzenlenen insansız hava aracı saldırısının ardından ham petrol işlemeyi durdurdu.

Tesiste toplam kapasitenin önemli bölümünü oluşturan iki ana ünitenin zarar gördüğü ve onarımın birkaç hafta sürebileceği belirtiliyor.

Söz konusu rafineri 2024 yılında 3,2 milyon ton dizel üretmişti.

HÜRMÜZ AKIŞI DA BASKI YARATIYOR

Dizel fiyatlarındaki ikinci büyük baskı Orta Doğu kaynaklı.

Hürmüz Boğazı’nda petrol ve ürün tankerlerinin geçişlerindeki aksamalar, bölgenin rafine ürün ihracatını sınırlıyor.

İran savaşı öncesinde küresel enerji ticaretinin önemli bölümünü taşıyan bu güzergâhtaki sorunlar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük üreticilerin ihracatını da etkiledi.

Orta Doğu’dan yapılan dizel sevkiyatlarının mart-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yarıya indiği belirtiliyor.

ABD STOKLARI 5 YILLIK ORTALAMANIN ALTINDA

ABD’de fiyatların yükselmesinin yalnızca dış arzla bağlantılı olmadığı görülüyor.

Ülkedeki dizel stokları son haftalarda toparlanmasına rağmen beş yıllık mevsimsel ortalamanın yaklaşık yüzde 15 altında seyrediyor.

Bu durum, küresel arzın aksadığı bir dönemde ABD piyasasının dış şoklara karşı daha hassas hale gelmesine neden oluyor.

RAFİNERİLER YÜKSEK KAPASİTEYLE ÇALIŞIYOR

ABD rafinerilerinin üretimi artırma alanı da sınırlı.

Ülkedeki rafinerilerin kullanım oranı yaklaşık yüzde 97 seviyesine çıkarken, tesislerin büyük bölümü zaten yüksek kapasiteyle çalışıyor.

Bu nedenle küresel piyasadan kaybolan dizel miktarını yalnızca ABD üretimini artırarak telafi etmek kolay görünmüyor.

DİZEL NEDEN DAHA KRİTİK?

Dizel, ABD ekonomisinde özellikle karayolu taşımacılığı, tarım, üretim ve lojistik sektörlerinin temel yakıtlarından biri.

Ülkede ağır taşıtların ve ticari taşımacılığın günlük yaklaşık 3 milyon varil dizel tükettiği hesaplanıyor.

Bu nedenle pompa fiyatlarındaki yükseliş yalnızca sürücüleri değil, malların taşınma maliyetleri üzerinden perakende ve gıda fiyatlarını da etkileyebiliyor.

YAKIT MALİYETİ EKONOMİYE YANSIYOR

İran savaşının başladığı dönemden bu yana ABD’de dizel fiyatları benzin fiyatlarından daha hızlı yükseldi.

Dizel tüketiminin benzin kadar yüksek olmamasına rağmen, savaş döneminde akaryakıt istasyonlarında ortaya çıkan yaklaşık 112 milyar dolarlık ek harcamanın 51 milyar dolarlık bölümünün dizelden kaynaklandığı hesaplanıyor.

Bu tablo özellikle düşük kâr marjıyla çalışan nakliye şirketlerinde yakıt maliyetlerinin müşterilere ve nihayetinde tüketici fiyatlarına aktarılması riskini artırıyor.

AVRUPA VE ASYA’DA DA SIKIŞIKLIK VAR

Dizel arzındaki sorun yalnızca ABD piyasasıyla sınırlı değil.

Avrupa’da dizel vadeli fiyatları yıl başından bu yana iki kattan fazla yükselirken, Asya’da da stokların mevsimsel normallerin altında olduğu belirtiliyor.

Çin’in ağustos ayında ihracatını artırması piyasaya bir miktar rahatlama sağlasa da Rusya ve Orta Doğu kaynaklı kayıpların tamamını telafi etmeye yeterli olmadı.

“ZORLU BİR KIŞ” UYARISI

Commerzbank emtia analisti Carsten Fritsch, Orta Doğu’daki durumun yumuşamaması ve Rusya’nın dizel ihracat yasağının daha uzun süre devam etmesi halinde piyasada sıkışıklığın kış aylarında daha da belirgin hale gelebileceğini değerlendirdi.

Düşük stok seviyeleri ve sınırlı rafineri kapasitesi nedeniyle yeni bir üretim kesintisi veya sevkiyat sorunu fiyatlarda ilave yükseliş riskini canlı tutuyor.

DİZEL SIKINTISI 2027’YE UZAYABİLİR

Sektör değerlendirmeleri, küresel dizel piyasasındaki sıkışıklığın kısa sürede tamamen ortadan kalkmayabileceğine işaret ediyor.

ABD’de eylül ayı stoklarının 1982’den bu yana aynı dönem için en düşük seviyelerde bulunması ve diğer büyük tüketim merkezlerinde de stokların gerilemesi, sorunun 2027’ye sarkabileceği beklentisini güçlendiriyor.

Enerji piyasasında Rus rafinerilerinin ne kadar hızlı devreye döneceği, Hürmüz üzerinden ürün sevkiyatının normale dönüp dönmeyeceği ve Çin’in ihracat miktarı önümüzdeki dönemde dizel fiyatlarının yönü açısından belirleyici olacak.