Sosyal devlet anlayışının temel taşlarından biri, kadınların çalışma hayatında güvenle var olabilmesidir.
Çalışma mevzuatımız, annelerin hem mesleklerini sürdürmeleri hem de annelik görevlerini yerine getirmeleri için bir dizi kolaylık ve muafiyet öngörüyor:
* Emzirme odası zorunluluğu: İş Kanunu’na göre, yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun 100 ila 150 kadın çalışanı bulunan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için çalışma yerlerinden ayrı ve en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odası kurulması mecburidir.
* Yurt kurma zorunluluğu: Kadın çalışan sayısı 150’yi aştığında, 0-6 yaşındaki çocukların bakımı ve emzirilmesi için işyerine yakın şartları haiz bir yurt açılması şarttır. Yurt mesafesi 250 metreyi geçerse, işverenin taşıt sağlama yükümlülüğü de devreye girer.
* Ortak çözümler: İşverenler isterlerse ortaklaşa oda ve yurt kurabilir ya da kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş kuruluşlarla anlaşma yapabilirler.
Emzirme odası veya kreş/bakımevi açma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere her ay ve her anne için 26 bin 620 TL idari para cezası uygulanıyor. Bu cezalar yılbaşından itibaren yeniden artırılacak.
TİTİZ HESAPLAMA YÖNTEMLERİ
Oda ve yurt yükümlülüklerinin tespitinde titiz bir hesaplama yöntemi uygulanır:
* Sayısal kriter: Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerlerindeki toplam kadın çalışan sayısı baz alınır.
* Erkek çalışanlar dâhil mi: Kadın çalışan sayısının hesabına, erkek çalışanlar arasından eşi vefat etmiş veya çocuğunun velayeti kendisine verilmiş babalar da dâhil edilir.
* Kimler yararlanabilir: Odalardan 0-1 yaş grubundaki, yurtlardan ise ilköğretime kayıt yaşını doldurmamış çocuklar faydalanır.
* Disiplin ve düzen: Çocuklar iş başı yapılmadan önce bırakılır, mesai bitiminde alınır. Ebeveynler, ara dinlenmelerinde çocuklarını ziyaret edebilirler; ancak bu alanların amaç dışı kullanımı kesinlikle yasaktır.
KREŞ DESTEKLERİ
2026 yılında çalışan anneler için vergi istisnasından yararlanılacak kreş ve gündüz bakımevi destek tutarı, her bir çocuk için aylık 16 bin 505 TL olarak belirlendi. Bu rakamı aşan kısımlar vergiye tabi tutulacak. Kreş ödemelerinde damga vergisi istisnası bulunmuyor.
Bu menfaatten vergi muafiyeti sağlanabilmesi için hizmetin gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olan kreşlerden alınması şarttır. Ödemenin çalışan anneye nakit olarak değil, doğrudan hizmeti veren kuruma fatura mukabili yapılması elzemdir.
Hasılıkelam, çalışan annelerin desteklenmesi, sadece bireysel bir hak değil, toplumsal kalkınmanın da en sağlam teminatıdır. Doğru planlanan ve usulüne uygun yürütülen kreş destekleri; hem iş verimini artırır hem de aile ekonomisine can verir.
SGK PRİM MUAFİYETİ VE PÜF NOKTALARI
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) uygulamalarında doğru yöntem izlendiği takdirde işverenler büyük bir prim avantajı elde eder:
* Nakitsiz ödeme avantajı: İşverenler tarafından sigortalılar adına üçüncü kişilere yapılan kreş ödemeleri, doğrudan çalışana nakit olarak verilmediği için SGK primine tabi tutulmaz.
* Muvazaa uyarısı: Hayatın olağan akışına aykırı, gerçeği yansıtmayan muvazaalı işlemler tespit edilirse, bu ödemeler prime esas kazanca dahil edilir. Ödeme anneye elden nakit verilirse SGK derhal prim kesecektir.
Bu uygulamaya bir misal verecek olursak; (X) firması tarafından çalışan sigortalıların çocuklarına firmanın bulunduğu yerde kreş hizmeti veriliyor. Söz konusu eğitim hizmeti okuldan fatura karşılığı alınıyor ve ilgili okulun banka hesabına doğrudan firma tarafından yatırılıyor. Bu itibarla çalışanların çocukları için işveren tarafından okula yapılan ödemeler, sigortalıya doğrudan yapılan bir ödeme olmadığından prime esas kazanç kapsamında değerlendirilemeyecek. Anneye nakit olarak verilirse SGK prim kesecek.
ASGARİ ÜCRETLİ ÇALIŞAN ANNEYE YÜZDE 50 DOLAYLI KATKI
Çalışan annelere yönelik bu yasal düzenlemeler ve destekler, bütçelere adeta can suyu oluyor. Asgari ücretin net tutarı karşısında, aylık 16.505 TL tutarındaki kreş desteği hesaba katıldığında, çalışan bir annenin eline geçen imkanların ekonomik karşılığı 44 bin 580 TL sınırını aşıyor. Bu durum, asgari ücretli bir anne için maaşına yansıyan yüzde 50’ye yakın dolaylı bir refah artışı anlamına geliyor.
Mezkur desteğin anneye nakit olarak değil, doğrudan doğruya kreş veya okula fatura mukabili işverence yapılması ve bordrolanması elzemdir. Aksi takdirde hem SGK hem Maliye kesinti yoluna gidecektir.
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları İstanbul Ticaret Gazetesi'ne aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz. Ayrıntılar için lütfen tıklayın.