Asgari ücrete zam için yeni model gündemde: Şehir ve sektör farkı masada

Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan tek tip asgari ücret sistemi yerine şehirlerin yaşam maliyetleri ile sektörlerin ekonomik koşullarını dikkate alan yeni bir ücret modeli gündeme geldi. “Sektörel ve bölgesel asgari ücret” olarak tanımlanan sistemin uygulanması halinde ücretlerin illere ve iş kollarına göre farklılaşabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, modelin çalışanların satın alma gücü, kayıt dışı istihdam ve işletmelerin rekabet gücü üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğini değerlendiriyor.

TEK TİP ASGARİ ÜCRET YETERLİ OLMAYABİLİR

Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de şehirler arasındaki yaşam maliyeti farklılıkları, tek tip asgari ücret uygulamasının yeniden ele alınmasını gerekli hale getiriyor.

İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde kira, ulaşım ve temel ihtiyaç harcamalarının Anadolu’daki birçok ile göre daha yüksek olması, aynı ücreti alan çalışanların satın alma gücünde önemli farklılıklar oluşmasına neden oluyor.

Uzmanlar, gelişmişlik düzeyi ve yaşam giderleri birbirinden farklı şehirlerde aynı ücret politikasının uygulanmasının gelir adaleti konusunda tartışmalara yol açabildiğini belirtiyor.

Yeni modelde şehirlerin kira düzeyi, temel tüketim harcamaları, ulaşım maliyetleri ve genel ekonomik koşullarının ücret belirleme sürecinde dikkate alınabileceği değerlendiriliyor.

SEKTÖRLER ARASINDAKİ ÜCRET FARKI DİKKAT ÇEKİYOR

Ücret dengesizliğinin yalnızca şehirler arasında değil, sektörler ve meslek grupları arasında da belirgin hale geldiği ifade ediliyor.

Uzman yorumlarına göre nitelikli iş gücü gerektiren bazı mesleklerde çalışanların fiili maaşları asgari ücretin oldukça üzerine çıkmasına rağmen, çalışanlar resmi kayıtlarda asgari ücretli gösterilebiliyor. Ücretin kalan kısmının farklı yöntemlerle ödenmesi ise kayıt dışılığı artırabiliyor.

Örneğin otomotiv sanayisinde çalışan nitelikli bir ustanın yaklaşık 80 bin TL seviyesinde gelir elde edebildiği ancak resmi ücret kayıtlarının gerçek kazancı her zaman yansıtmadığı belirtiliyor.

Sektörel asgari ücret modelinin hayata geçirilmesi halinde, ücretlerin iş kollarındaki uzmanlık düzeyi, personel ihtiyacı ve piyasa koşullarına göre daha gerçekçi biçimde belirlenebileceği ifade ediliyor.

YENİ MODEL KAYIT DIŞILIĞI AZALTABİLİR

Uzmanlara göre sektörlerin gerçek ücret düzeylerini dikkate alan bir sistem, çalışanların resmi kayıtlarda düşük ücretli gösterilmesinin önüne geçilmesine katkı sağlayabilir.

Nitelikli iş gücünün yoğun olduğu sektörlerde asgari ücretin piyasa koşullarının altında kalması, işverenlerin ücret ödemelerinde kayıt dışı yöntemlere yönelmesine neden olabiliyor.

Sektörel ücret uygulamasının ücretlerin tamamının kayıt altına alınmasını destekleyebileceği, çalışanların sosyal güvenlik primleri ve gelecekteki emeklilik gelirleri açısından da daha koruyucu bir yapı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

BÜYÜKŞEHİRLERDE EK DESTEKLER GÜNDEME GELEBİLİR

Bölgesel ücret sisteminin yalnızca özel sektör çalışanlarını değil, kamu personeline yönelik destek politikalarını da dolaylı olarak etkileyebileceği belirtiliyor.

Uzman değerlendirmelerinde, büyükşehirlerde görev yapan kamu çalışanlarının yüksek yaşam maliyetleri karşısında desteklenmesi için ilave sosyal yardım mekanizmalarının gündeme gelebileceği ifade ediliyor.

Kira yardımı, ulaşım desteği, sosyal destek ödemeleri, giyim yardımı ve yakacak desteği gibi uygulamaların büyükşehirlerde yaşayan kamu çalışanlarının alım gücünü artırabilecek alternatifler arasında değerlendirilebileceği belirtiliyor.

SAATLİK ÜCRET SİSTEMİ DE MASADA

Asgari ücret sistemine ilişkin çalışmaların yalnızca bölgesel ve sektörel ücret modeliyle sınırlı kalmayabileceği belirtiliyor.

Uzmanlara göre uzaktan çalışma, hibrit çalışma, kısmi süreli istihdam ve saatlik ücret uygulamalarının da değişen çalışma hayatına uygun biçimde yeniden ele alınması gerekiyor.

Dünyanın birçok ülkesinde yaygın olarak kullanılan saatlik ücret modelinin Türkiye’de daha etkin uygulanmasının hem çalışanlar hem de işverenler açısından çeşitli avantajlar sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Saatlik ücret sistemiyle çalışanların fiilen çalıştıkları süre üzerinden gelir elde etmesi, işverenlerin ise ihtiyaçlarına göre daha esnek istihdam modelleri oluşturması mümkün olabilecek.

UZAKTAN VE HİBRİT ÇALIŞMAYLA BİRLİKTE UYGULANABİLİR

Pandemi sonrasında yaygınlaşan uzaktan ve hibrit çalışma sistemlerinin bölgesel ücret modeliyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Uzmanlara göre bir şirketin büyükşehirde faaliyet göstermesine rağmen çalışanının yaşam maliyetinin daha düşük olduğu başka bir şehirden görev yapması, ücret politikalarının yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.

Bölgesel ücret, saatlik çalışma ve uzaktan istihdam modellerinin birlikte uygulanması halinde iş gücü piyasasında daha esnek ve sürdürülebilir bir yapı oluşturulabileceği ifade ediliyor.

İŞVERENLERİN PERSONEL BULMA SORUNU AZALABİLİR

Sektörel ve bölgesel asgari ücret modelinin, işverenlerin nitelikli personel bulmakta yaşadığı sorunların azaltılmasına katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Özellikle eleman açığının yüksek olduğu meslek gruplarında ücretlerin piyasa koşullarına göre belirlenmesi, çalışanların bu sektörlere yönelmesini teşvik edebilir.

Uzmanlara göre çalışanların yaşam maliyetlerine ve gelir seviyelerine uygun şehir ve sektörleri tercih etmesi, iş gücü arzı ile işletmelerin personel ihtiyacı arasında daha dengeli bir yapı oluşturabilir.

İŞLETMELERİN REKABET GÜCÜ KORUNABİLİR

Yeni modelin çalışanların gelirini desteklemesinin yanı sıra işletmelerin maliyet yapısını da dikkate alması bekleniyor.

Ekonomik gelişmişlik düzeyi ve işletme maliyetleri düşük olan bölgelerde yüksek ücret artışlarının özellikle küçük işletmeler üzerinde baskı oluşturabileceği belirtiliyor.

Sektörel ve bölgesel sistemle işletmelerin bulunduğu şehir, faaliyet gösterdiği sektör, çalışan ihtiyacı ve mali kapasitesi birlikte değerlendirilerek daha dengeli bir ücret politikası oluşturulabileceği ifade ediliyor.

Uzman yorumlarına göre böyle bir sistem, işletmelerin rekabet gücünü korurken istihdam kayıplarının önlenmesine de katkı sağlayabilir.

DÜNYADA FARKLI ÜCRET MODELLERİ UYGULANIYOR

Bölgesel asgari ücret ve saatlik ücret uygulamalarının dünyanın farklı ülkelerinde çeşitli modellerle kullanıldığı belirtiliyor.

Uzmanlar, ülkelerin ekonomik yapısı, şehirler arasındaki gelişmişlik farkı ve sektörel ihtiyaçlara göre farklı ücret politikaları uygulayabildiğine dikkat çekiyor.

Türkiye’de de geçmiş yıllarda benzer modellerin gündeme geldiği ancak eşitlik ilkesi ve uygulamanın hukuki altyapısı konusunda çeşitli tartışmalar yaşandığı hatırlatılıyor.

Yeni sistemin hayata geçirilmesi halinde ücret farklılıklarının hangi kriterlere göre belirleneceği, eşit işe eşit ücret ilkesinin nasıl korunacağı ve çalışanların hak kaybı yaşamaması için hangi güvencelerin getirileceği önem taşıyacak.

YENİ ASGARİ ÜCRET SİSTEMİ NE ZAMAN UYGULANACAK?

Sektörel ve bölgesel asgari ücret modeline ilişkin çalışmaların henüz hazırlık ve değerlendirme aşamasında olduğu belirtiliyor.

Modelin uygulamaya alınması halinde detayların Asgari Ücret Tespit Komisyonu ile ilgili kamu kurumlarının yapacağı değerlendirmeler sonrasında netleşmesi bekleniyor.

2027 yılı için yürütülecek asgari ücret belirleme sürecinde bölgesel ücret, sektörel ücret, saatlik çalışma ve esnek istihdam modellerinin gündemdeki önemli başlıklar arasında yer alabileceği değerlendiriliyor.

Yeni düzenlemenin hayata geçirilmesi durumunda Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan tek tip asgari ücret sistemi yerine şehirlerin ekonomik koşullarına, yaşam maliyetlerine ve sektörlerin ihtiyaçlarına göre şekillenen yeni bir ücretlendirme dönemine geçilebilecek.