Çalışanların işverenleri aracılığıyla otomatik olarak bireysel emeklilik planına katılmalarını sağlayan Otomatik Katılım Sistemi’nde (OKS) teftişler yoğunlaşıyor.
Yasal yükümlülükleri göz ardı eden işverenler, her bir çalışan ve her bir ay için katlanarak artan muazzam bir mali ceza yüküyle karşı karşıya kalabilir.
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) Otomatik Katılım Sistemi (OKS), hem yarınlara atılan sağlam bir adım hem de milli servetin muhafazası için stratejik bir kalemdir. Ancak kanuni mecburiyetleri göz ardı eden işverenleri, her bir çalışan ve her bir ay için katlanarak artan muazzam bir mali ceza yükü bekliyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından son dönemde gittikçe yoğunlaşan programlı-programsız teftişlerde de birçok işverenin halen OKS/BES yükümlülüğünün farkında olmadığı anlaşılıyor.
KAPSAMDA YER ALANLAR VE İSTİSNALAR
Otomatik katılım uygulaması, çalışanların işverenleri tarafından bir emeklilik planına dahil edilmesini kapsar. Bu süreç, 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren kademeli olarak hayata geçirildi. Özel sektör ve kamu ayrımı yapılmaksızın kurallar net bir şekilde uygulanıyor.
KAPSAMDA OLANLAR (ZORUNLU)
* 4/1-a (SSK) sigortalıları: Kamu ve özel sektörde çalışan, 45 yaşını doldurmamış işçiler kapsama dahildir.
* 4/1-c (Emekli Sandığı) sigortalıları: Kamu kurumlarında görev yapan 45 yaşını doldurmamış tüm memurlar ve kamu görevlileri kapsamdadır.
Kapsam dışında kalanlar
* 45 yaş üstü çalışanlar: Sisteme katılım tarihinde 45 yaşını doldurmuş olan çalışanlar zorunlu kapsamda değildir. Ancak isterlerse bunlar da katılabilirler.
* 4/1-b (Bağ-Kur) sigortalıları: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar kapsama girmez.
* Yabancı uyruklular: Türkiye'de çalışan yabancı sigortalılar zorunlu OKS kapsamında yer almaz.
İşverenlerin kapsama giren çalışanlarını sisteme dahil etmesi yasal bir mecburiyettir. Yaş şartının kontrolü işverenin sorumluluğundadır.
Çalışanların OKS sistemine katılmaları zorunlu olmakla birlikte sisteme girişten itibaren iki ay içinde cayma hakkı bulunuyor.
EMEKLİLİK ŞİRKETİNİN SEÇİMİ
Sisteme dahil edilecek emeklilik şirketini doğrudan işveren belirler. İşverenler, çalışanları adına en az bir emeklilik şirketi ile emeklilik sözleşmesi yapmak zorundadır. Şirket seçiminde hizmet kalitesi ve sunulan avantajlar göz önüne alınır.
Çalışanlar, sisteme giriş esnasında sadece faizli veya faizsiz fon tercihinde bulunabilirler. Eğer çalışan bu konuda bir tercihte bulunmazsa, tercihi çalışan adına işveren yapar. İşverenler kamu veya özel fark etmeksizin sektördeki lisanslı emeklilik şirketleriyle anlaşma yapabilirler.
BES KESİNTİSİNİN HESAPLANMASI
Katkı payı kesintisi doğrudan çalışanın ücretinden yapılır. İşverenlerin çalışanları adına kendi ceplerinden ek bir katkı payı ödeme zorunluluğu bulunmuyor. Kesinti oranları ve 2026 yılında cari rakamları şu şekilde:
* Kesinti oranı: 4/1-a ve 4/1-c kapsamındaki tüm sigortalıların brüt Prime Esas Kazançlarının (SPEK) yüzde 3'üdür.
* 2026 taban kesinti tutarı: 2026 yılı brüt asgari ücreti 33.030,00 TL olup, en düşük aylık OKS kesintisi 990,90 TL’dir.
* 2026 tavan kesinti tutarı: SGK tavan ücreti 297.270,00 TL olup, yapılabilecek maksimum aylık OKS kesintisi 8.918,10 TL ile sınırlıdır.
SGK uygulamasında prime tabi olan kazançlardan kesinti yapılır. Doğum, evlenme ve ölüm yardımları, kasa tazminatı, ayni yardımlar ve SGK tarafından prime tabi tutulmayan diğer ödemelerden zorunlu OKS/BES kesintisi yapılmaz.
Sosyal güvenlik mevzuatına göre prime esas kazançta düzeltme yapılması halinde; eksik katkı payı ödenmişse fark bir sonraki ay ücretinden kesilir. Fazla ödeme yapılmışsa bir sonraki ay mahsuplaşılır. Yersiz kesintiler ise çalışana derhal iade edilir.
Çalışan, yüzde 3 oranından daha yüksek bir oranda kesinti yapılmasını talep edebilir. İşveren bu talebi yerine getirir. Çalışan sonradan bu oranı yüzde 3'ten az olmamak kaydıyla düşürebilir. Bildirimler ücret hesaplaması tamamlanmadan önce yapılmalı. Aksi halde talep bir sonraki döneme kalır.
Kesilen katkı payları en geç ücret ödeme gününü takip eden ilk iş günü banka aracılığıyla şirketin hesabına aktarılır. Çalışanın işten ayrılması halinde, yeni işyerinde plan yoksa çalışan kendi belirlediği yöntemle ödemeye devam edebilir.
TEFTİŞLER YOĞUNLAŞIYOR
OKS/BES işverenlerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından denetlenir.
Bakanlık teftişleri yoğunlaşmaya başladı. Birçok işverenin aklına OKS ile ilgili teftiş yapılacağı gelmiyor. Ancak OKS nedeniyle çok ağır idari para cezaları uygulanıyor. Ay ve çalışan bazında cezalar kesiliyor. Yasal yükümlülükler geriye doğru ne kadar aksatılmışsa ve çalışan sayısı fazla ise bu cezalar da katlanıyor.
Yasal yükümlülüklerin aksatılması işverene ağır mali yükler getirir. Zamanında yapılmayan aktarımlar hem ceza doğurur hem tazminat riski yaratır.
Hasılı kelam; OKS bir yük değil, yarınların güvencesidir. İşverenler cezai yaptırımlara maruz kalmamak için OKS süreçlerini titizlikle takip etmeli. Aksi takdirde işverenlere yüklü miktarda idari para cezaları bekliyor.
HER ÇALIŞAN VE HER AY İÇİN MİSLİYLE KATLANIYOR
* 2026 yılı idari para cezası (İPC): 4632 sayılı kanun hükümlerine aykırı hareket eden işverenlere, uymadıkları her bir ihlal ve her bir çalışan için 2026 yılında 1.617,00 TL idari para cezası uygulanır. Bu ceza, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı güncellemeleri doğrultusunda tahsil edilir. Cezalar sadece çalışanın OKS sistemine dahil edilmemesi ile sınırlı değildir. Çalışanın BES katkı payının işçinin maaşından eksik kesilmesi veya ilgili BES emeklilik şirketine geç gönderilmesi halinde de söz konusu olacaktır.
* Çalışanın zararını tazmin sorumluluğu: Katkı payının BES şirketine aktarılmaması, eksik veya geç aktarılması durumunda işveren sorumludur. Çalışanın bu durumdan doğan birikim ve nemalandırma kayıplarını işveren genel hükümlere göre tazmin etmekle yükümlüdür.
Diğer yandan işveren, şirket seçimi sebebiyle emeklilik şirketinden komisyon dahil hiçbir maddi menfaat sağlayamaz. Emeklilik şirketi de işverene herhangi bir vaat veya menfaat sunamaz. Yasa bu konuda son derece net ve katıdır. Aksi takdirde yasal işlemlerin uygulanması söz konusu olacaktır.
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları İstanbul Ticaret Gazetesi'ne aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz. Ayrıntılar için lütfen tıklayın.