Hidroelektrik santrallerde tünel denetimi sırasında suyun tahliye edilmesi, çökme riskini artırırken ciddi üretim kayıplarına yol açıyor. İzmir merkezli teknoloji şirketi Werover tarafından geliştirilen su altı robotu Searover, HES tünellerinin su boşaltılmadan denetlenmesini sağlayarak hem güvenlik risklerini hem de ekonomik kayıpları azaltmayı hedefliyor.
Geleneksel yöntemlerde tünellerdeki suyun boşaltılması, hidrostatik basıncın değişmesine neden olarak çökme riskini artırıyor. Bu durum hem çalışanlar hem de tünel yapısı açısından ciddi tehlikeler doğururken, görsel denetime dayalı yöntemler uzun sürmesi, yüksek maliyet gerektirmesi ve üretimde kesintiye yol açması nedeniyle HES işletmeleri için önemli bir yük oluşturuyor.
HES’LER İÇİN ÖZEL TASARLANDI
İzmir merkezli teknoloji şirketi Werover tarafından geliştirilen su altı robotu Searover, hidroelektrik santrallerde enerji tünelleri, rezervuar yapıları, denge bacaları ve kapak yapıları gibi erişimi zor alanların denetimine imkan tanıyor.
Werover Kurucu Ortağı Zeynep Balca Yılmaz, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede Searover’ın en temel farkının denetim sırasında suyun boşaltılmasına ihtiyaç duymaması olduğunu vurguladı. Yılmaz, sistemin özellikle denetimi maliyetli ve riskli alanlar için geliştirildiğini belirtti.
ENERJİ TÜNELLERİNDE ERKEN HASAR TESPİTİ
Yılmaz, HES enerji tünelleri için geliştirilen Explorov sistemine de değinerek, bu teknoloji sayesinde hidroelektrik enerji tünellerinin su boşaltılmadan ve üretim en fazla bir gün durdurularak denetlenebildiğini söyledi. Explorov sisteminin 14 kilometreye kadar enerji tünellerinde erken aşamada hasar tespitine imkan sağladığını ifade etti.
Geliştirilen sistemin gelişmiş sonar teknolojileri, yüksek çözünürlüklü kameralar ve farklı sensörlerle donatıldığını aktaran Yılmaz, karanlık ve uzun tünel geometrilerinde güvenli şekilde ilerleyebildiğini kaydetti.
ÜRETİM KAYBI VE ÇÖKME RİSKİ AZALIYOR
Geleneksel denetim yöntemlerinde su tahliyesi nedeniyle en az bir haftalık üretim kaybı yaşandığını belirten Yılmaz, tünel çökmesi halinde bu sürenin 6 aya kadar uzayabildiğini ve onarım maliyetlerinin minimum 20 milyon dolara ulaşabildiğini söyledi.
Searover sayesinde denetimlerin santral işletmesi devam ederken yapılabildiğini vurgulayan Yılmaz, üretim kesintilerinin tamamen ortadan kalktığını ya da çok kısa sürelerle sınırlı kaldığını ifade etti.
TEKNOLOJİ YURT DIŞINA AÇILDI
Werover Kurucu Ortağı Kazım Çağlar Erat da Türkiye’de geliştirilen bu teknolojinin yurt dışında da ilgi gördüğünü belirtti. Erat, Almanya başta olmak üzere farklı ülkelere su altı robotik çözümleri ihraç ettiklerini kaydetti.
Klasik denetim yöntemlerinin uzun planlama, su tahliyesi ve ağır ekipman gerektirdiğini söyleyen Erat, HES tünellerinde zamanla oluşan sediment birikimlerinin enerji verimini doğrudan etkilediğini belirtti. Erat, “Sediment birikiminin erken tespitiyle enerji dönüşüm kayıplarının yüzde 10’a kadar önlenmesi mümkün” dedi.
BİR GÜNDE 14 KİLOMETRELİK DENETİM
Su altı robotlarıyla yapılan denetimlerin haftalar yerine bir gün içinde tamamlanabildiğini ifade eden Erat, 14 kilometrelik bir enerji tünelinin tek günde denetlenebildiğini söyledi. Werover’ın 2021’den bu yana Türkiye’de aktif olarak hizmet verdiğini belirten Erat, erken hasar tespitinin plansız duruşların ve büyük arızaların önüne geçtiğini, bunun da enerji arz güvenliğine katkı sağladığını vurguladı.
