Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 14-15 Mayıs’taki Kazakistan ziyaretiyle iki ülke arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerde yeni bir aşamaya geçildi. Bu yeni aşamayla Orta Asya’dan Avrupa’ya uzanan ticaret ve enerji yolları için stratejik adımlar atıldı. Astana’da Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ile bir araya gelen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Orta Asya’daki enerji kaynaklarını Türkiye üzerinden küresel pazara aktarmak istediklerini vurguladı. Erdoğan, “Kazakistan’dan daha fazla miktarda petrolü ülkemiz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırmayı arzu ediyoruz. İpek Yolu’nun günümüzdeki karşılığı olan Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru’nun ehemmiyeti her geçen gün daha iyi anlaşılıyor. Biz Kazakistan ve diğer ortaklarımızla birlikte bu koridoru sadece mal sevkiyatı için değil, enerji kaynaklarının batıya taşınması için de teşvik etmeyi sürdüreceğiz” dedi.
DOĞU’DAN BATI’YA YENİ OMURGA
Bu açıklama, Çin’den Avrupa’ya ulaşan ticaret güzergahının enerji iletim planlarıyla ‘Modern İpek Yolu’na dönüşeceğine işaret ediyor. Modern İpek Yolu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2022 yılında yaptığı Kazakistan ziyaretinde gündeme gelen Orta Koridor’un üzerinde tesis edilecek. Bu hat, demiryolu güzergahının yanı sıra, güvenli karayolu taşımacılığı, petrol ve doğalgaz boru hatları, enerji nakil hatları, dijital ağlarıyla Orta Asya’dan Avrupa’ya ekonominin yeni omurgasını oluşturacak.
KUZEY DEMİRYOLU GEÇİŞİ
Modern İpek Yolu’nun stratejik ülkesi Türkiye’deki yatırımlar da Orta Koridor’un kuruluşunu perçinliyor. Geleceğin ticaret yolunun kıtalar arası bağlantısı, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi (INRAIL) ile sağlanacak. Toplam büyüklüğü 8,1 milyar dolar olan INRAIL projesi için Dünya Bankası’yla 1.67 milyar Euro’luk finansman anlaşması yapıldı. Projenin ve finansman anlaşmalarının önemini vurgulayan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Dünya Bankası’nın tarihinde onaylanan en büyük üçüncü proje, Türkiye’nin kapasitesine olan güveni gösteriyor” dedi. Küresel enerji güvenliğinin ve ticaret koridorlarının sağlıklı işlemesinin önemini hatırlatan Şimşek’in, “Orta Koridor, 18 günlük süresiyle Pekin’den Londra’ya en hızlı şekilde ulaşan rota. Türkiye için dönüştürücü bir sıçrama imkanı sağlayacak proje sayesinde İstanbul Boğazı’ndan geçen demiryolu yük hacmi yıllık 3 milyon tondan 50 milyon tona çıkacak” sözleri, küresel ticarette Türkiye’nin önemine de ışık tuttu.
Orta Koridor’un büyük bölümünü kapsayan Kazakistan ve diğer Türk Cumhuriyetleri ise güzergahın enerji kaynak noktalarını oluşturuyor. Kazak petrolünün yanı sıra Türkmen gazı da bu hat üzerinden Avrupa’ya ulaştırılacak. Bu kapsamda önceki yıl BOTAŞ ile Türkmengaz arasında Türkmen gazının Güney Gaz Koridoru üzerinden Türkiye’ye tedariki konusunda yapılan anlaşma hayata geçirildi ve Türkmen gazı geçen yıl Türkiye’ye gönderilmeye başlandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın dört yıl aradan sonra Kazakistan’a yaptığı ziyaretle de Kazak petrolü için benzeri bir projenin yolda olduğu ilan edildi. Bu gelişmelerde adı geçen Kuzey Demiryolu, Trans-Hazar Doğu-Batı Orta Koridoru ve Güney Gaz Koridoru ile 2017’de açılan Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattı ve yapımı süren Halkalı-Kapıkule demiryolu hattı gibi bölgesel rotalar, ‘Orta Koridor’ adıyla öne çıkan Modern İpek Yolu’nun ‘inovatif’ parçalarını oluşturuyor.
Teknolojik altyapı ve güvenlik unsurlarıyla desteklenecek parçalar tamamlandıkça, güzergahtaki bütün ülkeler, üretimden ve ticaretten daha fazla gelir sağlayacak. Paydaş ülkeler hem kendi aralarındaki ticaret hacmini artırma hem de küresel piyasalarda daha güçlü bir aktör haline gelme fırsatına erişecek. Böylece yıllık 600 milyar doları aşkın ticaret trafiğinin kalbinde yer alan Orta Koridor, yeni kaynaklarla Modern İpek Yolu’nun paydaş ülkelerinin ekonomik gelişmesinde belirleyici rol üstlenecek.
5 ÜLKEDE ŞEBEKE DÖNÜŞÜMÜ
Kazakistan, Orta Asya’da hem ticaret yollarında hem de enerji entegrasyonunda bir dağıtım bir merkezi olmak için enerji altyapısını modernize edecek. Bu modernizasyon, Dünya Bankası tarafından desteklenen Orta Asya Bölgesel Elektrik Pazarı Bağlantısı ve Ticareti (REMIT) projesi kapsamında yapılacak. REMIT ile Orta Asya ülkeleri için ortak elektrik pazarı kurulacak ve bölgenin enerji güvenliği güçlendirilecek. 10 yılda tamamlanması planlanan projeyle Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan’da büyük bölümü Sovyet döneminden kalan şebeke yenilenecek ve birbiriyle entegre edilecek. Proje bu alandna ürünleri olan firmalar için iş fırsatları oluşturacak.
FİNANS VE SERMAYE PİYASALARINDA İŞBİRLİĞİ
Astana Uluslararası Finans Merkezi (AIFC) ve İstanbul Finans Merkezi (İFM), uluslararası finans merkezlerinin yönetişim, eğitim ve işleyişi alanlarında işbirliğini geliştirecek. Bu amaçla bir Mutabakat Zaptı imzalandı. İstanbul Finans Merkezi’nden yapılan açıklamada, “Anlaşma, bölgesel ve uluslararası pazarlarda bölgesel ekonomik katılımın, kurumsal işbirliğinin ve finansal bağlantının artan önemini yansıtmaktadır” denildi. Ayrıca, Astana International Exchange (AIX) ve Borsa İstanbul A.Ş., Kazakistan ve Türkiye sermaye piyasaları arasındaki işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan bir Mutabakat Zaptı imzaladı.
ALMATI HAVALİMANI’NDA KAPASİTE ARTIYOR
TAV Havalimanları, Almatı Havalimanı’nı geliştirmeye yönelik Kazakistan hükümeti ile işbirliği protokolü imzaladı. Protokole göre Almatı Havalimanı geliştiriliyor. Almatı Havalimanı’nı 2021’de işletmeye başlayan TAV Havalimanları, yeni dış hatlar ve VIP terminallerini kapsayan 257 milyon Euro’luk ilk yatırım programını 2024’te tamamladı. 315 milyon Euro değerinde olan ikinci faz yatırım programı ise devam ediyor. TAV Havalimanları İcra Kurulu Başkanı Serkan Kaptan, Almatı’nın Asya’dan Avrupa ve Afrika’ya uzanan modern İpek Yolu’nun ve Orta Koridor’un önemli duraklarından biri olduğunu söyledi. Kaptan, Almatı Havalimanı’nın hem yolcu trafiğinde hem de kargoda büyümeye devam ettiğini belirtti.
TÜRKİYE İLE KAZAKİSTAN’IN YENİ ANLAŞMALARI
- Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması
- Kültür Merkezlerinin Kuruluşu, İşleyişi ve Faaliyetleri Anlaşması
- Adli Yardımlaşma Anlaşmasında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Protokol
- Ortak Burs Programı
- Kazakistan Cumhuriyeti’nde 2 Türk Maarif Vakfı Okulunun Açılmasına İlişkin Niyet Anlaşması
- TAV Holding’in Almatı Havalimanı Yatırım Anlaşması
- Samruk-Kazyna Anonim Şirketi ile YDA İnşaat Şirketi Arasında Hastane İnşaatlarının Finansmanına İlişkin İşbirliği Anlaşması
- Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı TV ve Radyo Kompleksi ile TRT Arasında Radyo ve Televizyon Alanında Mutabakat
- KazMunayGas Milli Şirketi ile TPAO Arasında Petrol Sahası Hizmetine İlişkin İşbirliği Anlaşması
- KazMunayGas Milli Şirketi Anonim Ortaklığı ile TPAO Arasında Petrol ve Gaz Projelerinin Ortak Geliştirilmesi Mutabakatı
- Astana Uluslararası Finans Merkezi ile İstanbul Finans Merkezi Arasında Mutabakat Zaptı
- ANKA İnsansız Hava Araçlarının Üretimi ve Bakımı İçin Ortak Girişim Anlaşması
İŞBİRLİKLERİ NELER KAZANDIRACAK?
- Okyanuslara kıyısı olmayan Kazakistan, kaynaklarını Türkiye üzerinden dünyaya ulaştırabilecek.
- Rusya’nın ve Çin’in baskısının hissedildiği Orta Asya ülkeleri, daha serbest ticaret yapabilecek.
- Elektrik altyapısındaki modernizasyon çalışmaları paydaş ülkelerin ticari ilişkilerini geliştirecek.
- Kuzeydeki Rusya hattında, Süveyş Kanalı ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni krizlerin etkisi azaltılacak.
- Türkiye, enerjide çeşitlendirme çalışmalarını güçlendirecek.
- Şebeke ve dijital altyapı çalışmaları entegrasyonu ve ilgili sektörlerin gelişmesini sağlayacak.
- Finans, lojistik, savunma, sağlık ve eğitimdeki işbirlikleri Türk Devletleri Teşkilatı’nın hedeflerini gerçekleştirecek.
