İşçi ve işveren için kritik kurallar: Tazminat ve haklı fesih şartları

Çalışanların iş güvencesini sağlayan ve işten ayrıldıktan sonraki dönemde ekonomik olarak desteklenmelerini amaçlayan çeşitli düzenlemeler bulunuyor. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade ve işsizlik maaşı öne çıkan 4 temel güvence arasında yer alırken, çalışanların da sadakat, özen, sır saklama ve iş güvenliği gibi sorumlulukları bulunuyor.

ÇALIŞANLAR İÇİN 4 ÖNEMLİ İŞ GÜVENCESİ

Sosyal güvenlik ve çalışma hayatına ilişkin mevzuat, hem işverenler hem de çalışanlar açısından çeşitli hak ve yükümlülükler içeriyor.

Çalışanların iş güvencesini sağlayan ve işten ayrıldıktan sonra hayatlarını sürdürmelerini kolaylaştıran düzenlemeler arasında özellikle tazminatlar ve ödenekler öne çıkıyor.

Çalışanlar açısından kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade hakkı ve işsizlik ödeneği önemli güvenceler arasında bulunuyor.

HAKLARDAN YARARLANMAK İÇİN ŞARTLARIN TAMAMLANMASI GEREKİYOR

Bir çalışan işe başladıktan sonra kayıtlı olarak çalıştırılmak zorunda.

Bu durum hem sağlık hem de iş güvenliği açısından önem taşıyor.

Ancak özellikle bazı tazminat ve iş güvencesi haklarında belirli çalışma sürelerinin tamamlanması gerekiyor.

KIDEM TAZMİNATI İÇİN 1 YIL ŞARTI

Çalışanlar aynı işverene bağlı olarak 1 yıllık çalışma süresini doldurduklarında kıdem tazminatı hakkı açısından gerekli süre şartını tamamlamış oluyor.

Kıdem tazminatında çalışılan her yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplama yapılıyor.

Ancak yalnızca 1 yıllık sürenin tamamlanması tazminat alınması için yeterli olmuyor. İş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıracak şekilde sona ermesi gerekiyor.

KENDİ İSTEĞİYLE AYRILAN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

Genel olarak kendi isteğiyle işten ayrılan çalışan kıdem tazminatı alamıyor.

Ancak bu kuralın bazı istisnaları bulunuyor.

Emeklilik, askerlik, kadın çalışanların evlilik nedeniyle ayrılması, emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması ve belirli koşullardaki sağlık nedenleri bu istisnalar arasında yer alıyor.

Bu şartların oluşması halinde çalışan kendi isteğiyle işten ayrılsa da kıdem tazminatına hak kazanabiliyor.

İHBAR SÜRELERİ ÇALIŞMA SÜRESİNE GÖRE DEĞİŞİYOR

İhbar süresi, iş sözleşmesinin sona erdirilmesinden önce tarafların birbirine bildirimde bulunması gereken süreyi ifade ediyor.

Çalışma süresi 6 aydan kısa olan çalışanlar için ihbar süresi 2 hafta olarak uygulanıyor.

6 ay ile 1,5 yıl arasında çalışanlar için bu süre 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışanlar için 6 hafta, 3 yıldan fazla çalışanlar için ise 8 hafta oluyor.

İHBAR SÜRESİNE UYULMAZSA TAZMİNAT GÜNDEME GELİYOR

İşveren, çalışanı bildirim süresine uymadan işten çıkarması halinde ihbar süresine karşılık gelen ücreti ödemek durumunda kalabiliyor.

Çalışanın kendisinin ayrılması halinde de aynı ihbar sürelerine uyma yükümlülüğü bulunuyor.

Çalışan gerekli bildirimi yapmadan işten ayrılırsa ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü gündeme gelebiliyor.

İŞE İADE GÜVENCESİNDE 6 AY VE 30 İŞÇİ ŞARTI

Çalışanları koruyan önemli düzenlemelerden biri de işe iade hakkı.

İşyerinde en az 6 aylık kıdemi bulunan ve iş güvencesi kapsamına giren çalışanlar, gerekli diğer şartların da bulunması halinde işe iade sürecine başvurabiliyor.

Bu kapsamda işyerinde en az 30 işçi bulunması şartı da önem taşıyor.

İŞE İADE İÇİN 1 AYLIK SÜRE

İş sözleşmesi sona erdirilen çalışanın işe iade sürecinde 1 aylık süre önem taşıyor.

Geçerli bir sebep olmadan işten çıkarıldığı belirlenen çalışan açısından işe dönüş kararı gündeme gelebiliyor.

İşverenin, süresi içinde başvuran çalışanı belirlenen süre içerisinde yeniden işe başlatması gerekiyor.

İŞE BAŞLATILMAYAN ÇALIŞANA 4 İLE 8 AYLIK ÜCRET

İşe iade kararına rağmen çalışanın işe başlatılmaması halinde işveren açısından ayrıca ödeme yükümlülüğü doğabiliyor.

Bu kapsamda çalışana 4 ile 8 aylık brüt ücret arasında işe başlatmama tazminatı ödenebiliyor.

İŞSİZ KALANLAR İŞSİZLİK MAAŞI DA ALABİLİYOR

İşsiz kalan çalışanlar şartları karşılamaları halinde kıdem ve ihbar tazminatı gibi hakların yanı sıra işsizlik ödeneğinden de yararlanabiliyor.

İşsizlik maaşında prim ödeme süreleri önem taşıyor.

Son 3 yıl içerisinde en az 600 gün sigorta primi bulunan ve işten ayrılmadan önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olan çalışanlar, diğer şartları da sağlamaları halinde işsizlik ödeneği alabiliyor.

İŞSİZLİK MAAŞI BRÜT KAZANCIN YÜZDE 40'I

İşsizlik ödeneğinin hesaplanmasında sigortalının kazancı dikkate alınıyor.

Ödeneğin günlük tutarı, belirlenen esaslara göre hesaplanan günlük ortalama brüt kazancın yüzde 40'ı üzerinden belirleniyor.

İşsizlik maaşında üst sınır ise brüt asgari ücretin yüzde 80'i olarak uygulanıyor.

İŞSİZLİK ÖDENEĞİ EN FAZLA 10 AY ÖDENİYOR

İşsizlik maaşının ne kadar süreyle alınacağı çalışanın prim gününe göre değişiyor.

Gerekli şartları karşılayan çalışanlara prim ödeme sürelerine bağlı olarak işsizlik ödeneği veriliyor.

Ödeme süresi en fazla 10 aya kadar çıkabiliyor.

ÇALIŞANLARIN DA SORUMLULUKLARI BULUNUYOR

Çalışma hayatındaki mevzuat çalışanlara önemli haklar sağlarken çeşitli sorumluluklar da yüklüyor.

Bunların başında sadakat ve özen borcu geliyor.

Çalışan, iş sözleşmesi devam ettiği sürece işverenin haklı çıkarlarını gözetmek ve işini özenle yapmakla yükümlü.

SADAKAT VE ÖZEN BORCU

İşçi, işverenin itibarını zedeleyebilecek davranışlardan kaçınmak ve kendisine teslim edilen ekipmanları korumak zorunda.

İşin gerektirdiği özeni göstermek de çalışanın temel yükümlülükleri arasında yer alıyor.

REKABET ETMEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ

İşçi, iş sözleşmesi devam ettiği sürece işverenle rekabet oluşturabilecek faaliyetlerde bulunamıyor.

Çalışanın işverenin haklı çıkarlarına zarar verecek rekabet faaliyetlerinden kaçınması gerekiyor.

SIR SAKLAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Çalışanın işyeri nedeniyle öğrendiği ticari sırları veya gizli bilgileri işverenin izni olmadan üçüncü kişilerle paylaşmaması gerekiyor.

Sır saklama yükümlülüğü çalışma hayatındaki önemli sorumluluklardan biri olarak öne çıkıyor.

İŞVERENİN YASAL TALİMATLARINA UYULMASI GEREKİYOR

Çalışan, işin güvenliği ve işleyişiyle ilgili olarak işveren tarafından verilen ve yasalara uygun olan emir ve talimatlara uymakla yükümlü.

Bu yükümlülük işyerindeki düzenin ve çalışma organizasyonunun sürdürülmesi açısından önem taşıyor.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURALLARINA UYMA ZORUNLULUĞU

Çalışanların işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyması gerekiyor.

İşçi hem kendi güvenliğini hem de diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye atacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü.

İŞ KANUNU'NDA HAKLI FESİH İMKANI

İş Kanunu'nun 24. ve 25. maddeleri çalışan ve işveren açısından haklı nedenle fesih koşullarını düzenliyor.

Belirlenen şartların oluşması halinde işveren iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirebilirken, çalışan da işverenin davranışları nedeniyle haklı fesih yoluna başvurabiliyor.

İŞÇİ DE HAKLI NEDENLE İŞTEN AYRILABİLİYOR

Çalışan açısından haklı fesih şartlarının oluşması halinde iş sözleşmesinin çalışan tarafından sona erdirilmesi mümkün oluyor.

Bu durumda şartların bulunması halinde çalışan kıdem tazminatını alarak işten ayrılabiliyor.

Böylece çalışma mevzuatı, yalnızca işverenin değil çalışanın da haklı nedenle sözleşmeyi sona erdirebilmesine imkan tanıyor.