Transatlantik ilişkilerde diplomatik gerilimin tırmandığı ve ticaret savaşlarının gölgesinin düştüğü bir dönemde, Hollanda Savunma Bakanı Gijs Tuinman’ın açıklamaları savunma kulislerinde geniş yankı uyandırdı. BNR Nieuwsradio'ya konuşan Tuinman, F-35 programının yazılım güvenliği ve operasyonel bağımsızlığına dair endişeleri, "Asla söylememem gereken bir şey ama; bir F-35'i tıpkı bir iPhone gibi jailbreak yapabilirsiniz" sözleriyle dile getirdi.
LOJİSTİK BAĞIMLILIK VE ‘TAM ZAMANINDA’ RİSKİ
F-35 programı, sadece bir savaş uçağı projesi değil, aynı zamanda küresel bir tedarik zinciri ve ‘tam zamanında’ (just-in-time) lojistik ağına dayalı devasa bir ekonomik model olarak işliyor. Uçakların bakımı, yedek parça tedariki ve yazılım güncellemeleri, merkezi ABD'de bulunan bulut tabanlı sistemler (ALIS ve ODIN) üzerinden yönetiliyor.
Avrupa'da 10'dan fazla ülkenin dahil olduğu bu programda, olası bir diplomatik kriz veya ABD'nin dış politikasındaki sertleşme (Trump yönetimi senaryoları gibi), filoların operasyonel kabiliyetini doğrudan etkileme potansiyeline sahip. Tuinman'ın ‘jailbreak’ çıkışı, teknik bir hackleme işleminden ziyade, ülkelerin kendi uçakları üzerindeki ‘yazılım egemenliğini’ geri kazanma arzusunun bir metaforu olarak yorumlanıyor.
YAZILIM EGEMENLİĞİ VE İSRAİL ÖRNEĞİ
F-35'lerin işletim sistemi, kullanıcı ülkelerin yazılıma müdahale etmesini engelleyen katı kısıtlamalarla donatılmış durumda. Küresel ölçekte bu kısıtlamaları aşabilen ve kendi özel yazılımlarını uçağa entegre etme hakkını müzakere eden tek ülke şu an için İsrail.
Hollandalı Bakan’ın gündeme getirdiği ‘kısıtlamaları kaldırma’ (jailbreak) senaryosu, Avrupa ülkelerinin ABD onaylı güncellemeleri beklemeden veya engellemelere takılmadan uçakları özelleştirebilme isteğini yansıtıyor. Ancak uzmanlar, bu tür yetkisiz müdahalelerin, uçağın görev veri paketlerini ve dost-düşman tanıma sistemlerini barındıran siber güvenlik protokollerinde ciddi açıklar yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
AVRUPA ‘SAVAŞ EKONOMİSİNE’ Mİ GEÇİYOR?
Bu tartışma, Avrupa savunma sanayiinin geleceği açısından kritik bir dönemeçte gerçekleşiyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un kıta sanayisinin ‘savaş ekonomisine’ geçmesi ve üretim hızının artırılması yönündeki çağrıları, ABD teknolojisine olan bağımlılığın azaltılması hedefini destekliyor.
F-35'in bulut tabanlı sistemine olan zorunlu bağlılık, hassas görev verilerinin Washington merkezli sunucularla paylaşılmasını gerektiriyor. Tuinman’ın açıklamaları, yükselen jeopolitik tansiyonda Hollanda ve diğer Avrupalı müttefiklerin, ABD'den bağımsız bir ‘B Planı’ üzerinde ciddi şekilde kafa yorduklarını gösteriyor.
