Helal ekonomi, artık dar bir tüketici grubuna hitap eden niş bir alan değil, küresel ticarette daha fazla dikkat çeken ana damarlarından biri haline geldi. Dünyada Müslüman nüfusun oluşturduğu talep, küresel çapta ülke ekonomilerini besleyerek büyütüyor. Üstelik bu büyüme yalnızca inanç temelli bir tercihten kaynaklanmıyor. Ürünün güvenilir, şeffaf, denetlenebilir ve sağlıklı olması gibi beklentiler de helal pazarını daha geniş bir ekonomik zemine taşıyor.
Dev pazarda Türk firmaları için mesele sadece pay almak değil, standart belirleyen bir oyun kurucu olmak. Sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi, Helal Akreditasyon Kurumu’nun rolü, uluslararası zirveler ve SMIIC gibi platformlardaki etkinlik, Türkiye’yi güven üreten ve kuralları şekillendiren merkezlerden biri haline getirme yolunda kritik adımlar sunuyor.
TRİLYON DOLARLIK PAZAR BÜYÜYOR
DinarStandard’ın State of the Global Islamic Economy Report 2024-25 verileri, bu büyümenin tesadüfi olmadığını ortaya koyuyor. Müslüman tüketicilerin helal ekonominin temel sektörlerindeki harcaması 2023 itibarıyla 2.43 trilyon dolara ulaştı. Bu harcamanın 2028’e kadar 3.36 trilyon dolara çıkması bekleniyor. Böylece helal ekonomi, geçici bir eğilim değil, uzun vadeli ve stratejik bir pazar haline geliyor.
REKABET SERTLEŞİYOR, TURİZM ÖNE ÇIKIYOR
Küresel markaların bu pazara ilgisinin artması, rekabetin de giderek sertleşeceğini gösteriyor. Avrupa’daki bazı büyük perakendecilerde helal sertifikalı ürünlerin görünürlüğünün artması, pazarın artık daha geniş ticari ağların parçası haline geldiğini ortaya koyuyor. Yıllardır bu alanda güven inşa eden yerel üretici ve girişimciler açısından hem yeni fırsatlar hem de daha zorlu bir rekabet ortamı oluştu. Bundan sonraki süreçte yalnızca üretim kapasitesi değil, sertifikasyon gücü, markalaşma ve uluslararası pazarlama becerisi de belirleyici olacak.
Helal ekonominin en hızlı büyüyen alanlarından biri ise turizm ve en çok bu alanda rekabet artmış durumda. Uluslararası Müslüman ziyaretçi sayısı 2024’te 176 milyona ulaştı. Bu sayı, bir önceki yıla göre yüzde 25’lik artışa işaret ediyor. Önümüzdeki yıllarda da büyümenin sürmesi bekleniyor. Alkolsüz tesisler, aile odaklı hizmetler ve özel konseptlerle şekillenen bu alan, yüksek katma değerli turizm başlıkları arasında yer alıyor.
TÜRKİYE İÇİN MESELE YÖN VERMEK
Türkiye de bu yükselen pazarda dikkat çeken ülkeler arasında yer alıyor. Yine DinarStandard’ın State of the Global Islamic Economy Report 2024-25 verilerine göre Malezya ilk sırada yer alırken, Türkiye, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile birlikte ikinci sırada. Sadece ziyaretçi çeken değil, standart oluşturan, güven veren ve sektörler arası entegrasyonu sağlayan bir yapı kurulabildiği ölçüde Türkiye’nin bu alandaki ağırlığı artabilir.
NİŞ PAZARDAN KÜRESEL GÜCE
Dünya Helal Zirvesi Konsey Başkanı Yunus Ete, bu dönüşümün artık çok net biçimde görüldüğünü belirterek, helal pazarın eski tanımların dışına çıktığını söyledi. Ete, “Helal pazar artık niş bir alan değil, trilyon dolarlık küresel bir güç. Bu alan yalnızca dini hassasiyetlere hitap eden bir pazar olmaktan çıktı; bugün küresel ekonominin en hızlı büyüyen ve en stratejik ticaret ekosistemlerinden biri haline gelmiş durumda” dedi. Helal kavramının sadece gıda üzerinden okunamayacağını vurgulayan Ete, “Kozmetikten turizme, ilaçtan lojistiğe kadar çok geniş bir alandan söz ediyoruz. Biz sahada bunun giderek daha görünür hale geldiğini görüyoruz. Önümüzdeki yıllarda da bu dönüşüm hız kaybetmeyecek, tersine daha da belirginleşecek” diye konuştu.
Pazardaki büyümenin hangi sektörlerden kaynaklandığı tartışılırken gıda sektörü hâlâ helal pazarın itici gücü. Ancak sektör temsilcileri, asıl sıçramanın artık yalnızca geleneksel alanlarda yaşanmadığı görüşünde. Yunus Ete, bu durumu şöyle anlattı: “Ana taşıyıcı güç hâlâ gıda. Ama sahadaki gözlemimiz, asıl hareketin kozmetik, kişisel bakım, ilaç ve helal turizm gibi alanlarda belirginleştiği yönünde. Tüketici eskisine göre daha bilinçli. Artık sadece ürün almak yetmiyor. Tüketici güvenilirlik istiyor, şeffaflık istiyor, sertifikasyonun arkasında duran kurumsal yapıya bakıyor.
BÜYÜMENİN ANAHTARI ORTAK STANDART
Ancak pazardaki genişleme, beraberinde önemli bir yapısal sorunu da ortaya koydu: Sertifikasyon ve standart birliği. Sektör temsilcileri, helal ticaretin önündeki en büyük engellerden birinin farklı ülkelerin birbirinden bağımsız belgelendirme ve denetim sistemleri olduğunu vurguluyor. Ortak bir dilin kurulamaması, özellikle ihracat yapan firmalar için hem maliyet hem zaman kaybı yaratıyor. Aynı ürün için farklı ülkelere göre yeniden belge alınması, küçük ve orta ölçekli işletmeler açısından ciddi bir yük haline geliyor.
TSE Global Helal Gıda Baş Denetçisi ve Gıda Mühendisi Sedat Toktaş da helal pazardaki son dönemin en önemli kırılmasının, sektörün artık ‘niş bir dini pazar’ olarak görülemeyecek kadar büyümesi olduğunu belirtti. Toktaş, “Artık helal sadece gıda ile sınırlı değil; finans, turizm ve kozmetik gibi geniş bir ekosisteme dönüştü. Helal kavramı kalite, güven ve sürdürülebilirlik algısıyla da değerlendiriliyor” dedi. Türkiye’de son yıllarda bu alanda önemli bir hukuki ve kurumsal dönüşüm yaşandığını ifade eden Toktaş, “4 Haziran 2022 tarihli düzenlemeyle helal belgelendirme süreçleri yeniden düzenlendi. Helal Akreditasyon Kurumu’nun akreditasyonu zorunlu hale geldi. Böylece sistemin güvenilirliği arttı, tüketicinin daha denetlenebilir ve daha güvenilir ürünlere ulaşmasının önü açıldı” diye konuştu.
Toktaş’a göre asıl sorun, teoride var olan ortak standart anlayışının uygulamada tam karşılık bulmaması. Bu konuda özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesinde geliştirilen OIC/SMIIC standartlarının önemli bir çerçeve sunduğunu belirten Toktaş, buna rağmen ülkelerin kendi ulusal standartlarını koruma eğiliminin sürdüğüne dikkat çekerek, şunları söyledi: “OIC/SMIIC standartları aslında küresel ölçekte ortak bir dil oluşturma potansiyeline sahip. Ancak sahada Malezya, Endonezya ve Körfez ülkeleri gibi önemli pazarlar kendi ulusal standartlarını uygulamaya devam ediyor. Bu parçalı yapı firmalar için ciddi sonuçlar doğuruyor. İhracat yapmak isteyen işletmeler her ülkenin farklı gerekliliklerine ayrı ayrı uyum sağlamak zorunda. Aynı ürün için birden fazla helal sertifikası alma zorunluluğu, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için ağır bir maliyet. Ortak standartların benimsenmesi artık bir tercih değil, gereklilik.”
TÜRKİYE İÇİN EŞİK BÜYÜMENİN ÖTESİNDE
Sektör temsilcilerine göre Türkiye, helal pazardaki yeni dönemde önemli bir avantaja sahip. Güçlü gıda üretim kapasitesi, sanayi altyapısı, gelişmiş turizm deneyimi, Avrupa ile Orta Doğu ve Asya arasında köprü oluşturan stratejik konumu ve son yıllarda kurulan kurumsal yapı, Türkiye’yi bu alanın doğal merkez adaylarından biri haline getiriyor. Ancak bu potansiyelin gerçek ekonomik güce dönüşmesi için yalnızca üretim kabiliyetinin yeterli olmayacağı, aynı zamanda sertifikasyon, markalaşma, uluslararası görünürlük ve ticari diplomasi başlıklarında da daha güçlü bir çerçeve kurulması gerektiği değerlendiriliyor.
Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı organizasyonlar bu açıdan kritik önemde. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde ve ilgili kurumların koordinasyonunda düzenlenen Dünya Helal Zirvesi ve Helal Expo yalnızca bir fuar olmaktan çıktı. Tam da burası küresel helal ekonominin buluşma noktası haline geldi. Her yıl yüzlerce firmayı, onlarca ülkeden alıcılarla bir araya getiren ve somut ticari çıktı üreten bir platform inşa edildi.
SERTİFİKASYON ALTYAPISI GÜÇLENİYOR
Türkiye’nin önündeki fırsat alanlarının aynı zamanda yeni sorumluluklar da getirdiğini belirten Dünya Helal Zirvesi Konsey Başkanı Yunus Ete, yapılması gerekenleri şöyle özetledi: “Firmalarımızın helal belgelendirme farkındalığı artmalı. Bu alanda belgelerini ve eksiklerini tamamlayarak ihracata odaklanmalılar. Güçlenen sertifikasyon altyapısını da yine belgelerini tamamlayarak avantaja çevirmeliler.”
YAPISAL OLARAK AVANTAJLIYIZ
TSE Global Helal Gıda Baş Denetçisi ve Gıda Mühendisi Sedat Toktaş, Türkiye’nin elindeki kurumsal avantajlara dikkat çekerek, standartların oluşumu ve uluslararası uyumdaki durumunu şöyle anlattı: “Türkiye’nin helal pazarda daha güçlü, hatta oyun kurucu bir konuma gelebilmesi için önemli yapısal avantajları bulunuyor. Türkiye, SMIIC’in Genel Sekreterliğini yürütüyor. Bunun yanında helal akreditasyon kuruluşlarının uluslararası düzeyde uyumlaştırılmasını hedefleyen IFHAP yapısında da önemli bir rol üstleniyor. Helal Akreditasyon Kurumu üzerinden yürütülen akreditasyon sistemiyle Türkiye, belgelendirme süreçlerinde güvenilirlik ve merkezi bir denetim altyapısı oluşturmuş durumda. Buna güçlü gıda üretim kapasitesi, turizm deneyimi ve stratejik coğrafi konum da eklendiğinde Türkiye’nin helal ekonomide yalnızca takip eden değil, yön veren ve bölgesel merkez olabilecek bir ülke olduğu açıkça görülüyor.”
