Küresel nüfusun yaşlanmasıyla birlikte artan nörodejeneratif hastalıklara ve bilişsel gerilemeye karşı yürütülen bilimsel çalışmalarda önemli bir eşik aşıldı. Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS Medicine) Yong Loo Lin Tıp Fakültesi'ndeki bilim insanları, beyin yaşlandıkça azalan sinir hücresi üretimini (nörojenez) yeniden tetikleyen moleküler bir ‘anahtar’ keşfetti.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bu keşif sinir kök hücrelerinin yenilenme potansiyelini doğrudan etkileyen DMTF1 (siklin D bağlayıcı myb benzeri transkripsiyon faktörü 1) adlı bir proteine odaklanıyor.
YAŞLANAN HÜCRELERDE AZALIYOR
Araştırma ekibi, beyin yaşlandıkça DMTF1 seviyelerinin düştüğünü ve bu durumun sinir kök hücrelerinin yenilenme yeteneğini körelttiğini tespit etti.
Yardımcı Doçent Ong Sek Tong Derrick ve Dr. Liang Yajing liderliğindeki ekip, insan kaynaklı ve erken yaşlanmayı taklit eden laboratuvar modelleri üzerinde çalıştı. Yapılan genom bağlama ve transkriptom analizleri, DMTF1'in sadece bir protein değil, genlerin ne zaman aktive olacağını yöneten bir ‘gen düzenleyici’ olduğunu ortaya koydu.
Özellikle, hücre bölünmesi sırasında kısalan ve yaşlanmanın biyolojik işareti olarak kabul edilen ‘telomerleri’ hasar görmüş hücrelerde DMTF1'in rolü mercek altına alındı. Sonuçlar, bu proteinin tek başına yeniden aktive edilmesinin bile hücrelerin yenilenme yeteneğini geri kazandırmaya yettiğini gösterdi.
GENETİK ERİŞİMİ KOLAYLAŞTIRIYOR
Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri de DMTF1'in, hücre büyümesinde rol oynayan yardımcı genleri (Arid2 ve Ss18) düzenlemesi oldu. Bu mekanizma, DNA'nın daha erişilebilir hale gelmesini sağlayarak kök hücrelerin kendilerini yenileme kapasitesini koruyor.
Yardımcı Doçent Ong, bulguların önemini şu sözlerle vurguladı: "Bozulmuş sinir kök hücre yenilenmesi, uzun zamandır nörolojik yaşlanmayla ilişkilendiriliyor. Yetersiz yenilenme, öğrenme ve hafıza için gerekli yeni hücre oluşumunu engeller. Bu mekanizmayı anlamak, yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi incelemek ve tedavi etmek için çok daha güçlü bir temel sağlıyor."
TÜMÖR RİSKİ OLMADAN TEDAVİ UMUDU
Araştırmacılar, bu keşfin gelecekte Alzheimer ve demans gibi yaşa bağlı hastalıkların tedavisinde kullanılabileceğini öngörüyor. Ön bulgular laboratuvar ortamında (in vitro) elde edilmiş olsa da, uzun vadeli hedef; beyin tümörü riskini artırmadan DMTF1 aktivitesini yükseltebilecek ilaçlar veya küçük moleküller geliştirmek.
Dr. Liang Yajing, çalışmanın henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirtmekle birlikte, "Bulgularımız, yaşlanmayla ilişkili moleküler değişikliklerin kök hücre davranışını nasıl etkilediğini anlamak için bir çerçeve sunuyor ve nihayetinde başarılı tedavilerin geliştirilmesine rehberlik edebilir" değerlendirmesinde bulundu.
