Washington'dan Tahran'a yeni baskı planı: Daha önce görülmemiş önlemler geliyor

ABD yönetimi, İran üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artırmaya hazırlanıyor. Başkan Donald Trump'ın Tahran'a yönelik daha sert adımlar atılacağını açıklamasının ardından Hazine Bakanı Scott Bessent de “daha önce hiç görülmemiş” önlemlerin kısa süre içinde devreye alınabileceğini söyledi. Yeni yaptırımlarda İran'ın petrol gelirleri, finans ağı ve dış ticaret kanallarının hedef alınabileceği belirtiliyor.

TRUMP'TAN İRAN'A DAHA FAZLA EKONOMİK BASKI MESAJI

ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada İran'a ekonomik olarak sert darbeler indirmeye devam edeceklerinin mesajını verdi.

Trump'ın açıklaması, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in Washington'un Tahran'a karşı “daha önce hiç görülmemiş” önlemleri önümüzdeki hafta kadar kısa bir süre içinde uygulayabileceğini söylemesinden bir gün sonra geldi.

İRAN'A YAPTIRIMLAR 1970'LERİN SONUNDAN BU YANA SÜRÜYOR

ABD, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, 1970'lerin sonlarından bu yana İran'ın nükleer programı, insan hakları ihlalleri ve militan gruplara verdiği destek nedeniyle çeşitli yaptırımlar uyguladı.

Bu süreçte ticaret ambargoları oluşturuldu, İran'a bağlı kişi ve kuruluşların varlıkları donduruldu ve finansal kısıtlamalar devreye alındı.

ŞUBATTAKİ SAVAŞIN ARDINDAN YAPTIRIMLAR GENİŞLETİLDİ

Şubat ayında başlayan İran savaşının ardından Washington, Tahran'a yönelik ek denizcilik, enerji ve finans yaptırımları uyguladı.

ABD ayrıca İran'a karşı deniz ablukası başlattı.

OFAC BİNDEN FAZLA KİŞİ, GEMİ VE UÇAĞI YAPTIRIM LİSTESİNE ALDI

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi verilerine göre, Trump'ın ikinci döneminin başlamasından bu yana 1000'den fazla kişi, gemi ve uçak yaptırım kapsamına alındı.

Son dönemde uygulanan önlemler İran'ın petrol ticareti ve finansman ağlarına yoğunlaştı.

İRAN'IN KAYIT DIŞI PETROL FİLOSU HEDEF ALINDI

Yeni yaptırımlar kapsamında İran'ın kayıt dışı petrol filosu, nakliye sigortacıları, silah edinimini kolaylaştırdığı belirtilen kişi ve kuruluşlar ile dijital borsalar hedef alındı.

İran bağlantılı yaklaşık 500 milyar dolarlık kripto para biriminin de dondurulduğu belirtildi.

YENİ HEDEF ÇİNLİ “ÇAYDANLIK” RAFİNERİLERİ OLABİLİR

Uzmanlara göre Trump yönetiminin önündeki seçeneklerden biri Çin'deki bağımsız rafinerilere yönelik yaptırımların genişletilmesi.

“Çaydanlık” olarak adlandırılan bu bağımsız rafineriler, Çin'in toplam rafineri kapasitesinin yaklaşık dörtte birini oluşturuyor.

Söz konusu tesislerin dar, bazı dönemlerde ise negatif kar marjlarıyla faaliyet gösterdiği belirtiliyor.

ÇİN İRAN PETROLÜNÜN YÜZDE 80'DEN FAZLASINI ALIYOR

Analiz firması Kpler'in 2025 verilerine göre Çin, İran'ın sevk ettiği petrolün yüzde 80'den fazlasını satın alıyor.

Bu ticaretin önemli bir bölümünü bağımsız Çin rafinerileri gerçekleştiriyor.

Bu durum rafinerileri, doğrudan yaptırım kapsamındaki kuruluşlara yardım edenleri hedef alan ikincil yaptırımlarla karşı karşıya bırakabiliyor.

BAĞIMSIZ RAFİNERİLER ABD FİNANS SİSTEMİNE DAHA AZ BAĞLI

Geçmişte uygulanan ABD yaptırımları, büyük bağımsız rafinerilerin İran petrolü satın almasını engelledi.

Ancak yaptırım uzmanları, bu rafinerilerin ABD finans sistemine sınırlı düzeyde bağlı olmalarının yaptırımlardan daha az etkilenmelerini sağlayabildiğine dikkati çekiyor.

ÇİN BANKALARINA YENİ YAPTIRIM SEÇENEĞİ

Trump yönetiminin değerlendirebileceği bir diğer seçenek ise Çin bankalarına yönelik yaptırımların artırılması.

OFAC daha önce milyarlarca dolarlık İran petrolü işlemlerine aracılık etmek ve silah tedarikinin finansmanına yardımcı olmakla suçlanan Çin ve Hong Kong merkezli daha küçük kuruluşlara ikincil yaptırımlar uyguladı.

İKİ BÜYÜK ÇİN BANKASI UYARILDI

ABD Hazine Bakanlığı, İran fonlarının sistemleri üzerinden geçtiğinin tespit edilmesi halinde iki büyük Çin bankasının ikincil yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Ancak Washington bu bankaları doğrudan yaptırım listesine almaktan kaçındı.

Daha büyük Çin finans kuruluşlarına yönelik yaptırım uygulanmasının caydırıcı etkisi olabileceği belirtilirken, Pekin'in buna karşı misillemede bulunabileceği uyarısı yapılıyor.

ABD-ÇİN GERİLİMİNDE KRİTİK MİNERAL ENDİŞESİ

Trump yönetimi yetkilileri, Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında bu yılın sonlarında yapılması beklenen görüşme öncesinde Washington-Pekin gerilimini azaltmaya çalışıyor.

ABD ve Batılı müttefiklerin kendi kaynaklarını geliştirmeye çalıştığı kritik mineraller konusunda Çin'in ihracatı kısıtlayabileceğine ilişkin endişeler bulunuyor.

Bu mineraller ileri teknoloji üretimi açısından büyük önem taşıyor.

İRAN'IN YAPTIRIMLARDAN KAÇIŞ AĞLARI HEDEFTE

ABD'nin bir diğer seçeneğinin İran'ın yaptırımlardan kaçmasına yardımcı olan kişi ve kuruluşları hedef almaya devam etmek olduğu belirtiliyor.

Bu kapsamda İranlı kişi ve kuruluşların yanı sıra Çin ve Körfez ülkelerindeki aracılar da yaptırım kapsamına alınabilir.

ABD Hazine Bakanlığı son olarak İran'ın petrol gelirlerini ithalatla takas etmesine aracılık eden şirketleri hedef aldı.

“BU BİR KÖSTEBEK AVI”

Obsidian Risk Advisors'ın yönetici ortağı Brett Erickson, bu tür yaptırımların İran'ın davranışlarını değiştirmekte yeterli olmadığını savundu.

Erickson'a göre İran, yaptırıma uğrayan şirket ve kuruluşların yerine yenilerini oluşturarak sistemin devam etmesini sağlıyor.

Bu nedenle Erickson söz konusu yöntemi “köstebek avı” yaklaşımı olarak nitelendiriyor.

PETROL NAKLİYECİLERİ VE DÖVİZCİLER HEDEF ALINABİLİR

Demokrasiyi Savunma Vakfı yaptırım uzmanı Miad Maleki, Bessent'in açıklamalarının İran'ın ithalatını finanse etmesine yardımcı olan petrol nakliyecileri, alıcıları ve dövizciler üzerindeki baskının artırılabileceğine işaret ettiğini belirtti.

İran'ın ticaret sistemine dahil olan farklı aracıların da yeni yaptırımlar kapsamına alınabileceği ifade ediliyor.

HAVACILIK YAPTIRIMLARI DA GÜNDEMDE

ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan gemi trafiğini abluka altına almasının ardından İran'ın ticaret kapasitesini daha da zayıflatmak amacıyla ek havacılık yaptırımlarının da uygulanabileceği belirtiliyor.

Bu adımların İran'ın dış ticaret kanallarını daha da daraltmayı hedefleyebileceği değerlendiriliyor.

KARA ABLUKASI SEÇENEĞİ MASAYA GELDİ

Bazı ABD ve İsrail yetkilileri İran'a yönelik kara ablukası ihtimalini de gündeme getirdi.

Böyle bir adımın uygulanabilmesi için İran'ın komşuları Irak, Türkiye, Pakistan, Afganistan, Türkmenistan, Azerbaycan ve Ermenistan'ın desteği gerekecek.

Ancak bölgedeki coğrafi koşullar ve siyasi dengeler kara ablukasının uygulanmasını zorlaştırıyor.

İRAN SINIRLARININ DENETİMİ ZOR

Trump yönetiminin Afganistan hariç İran'a komşu ülkelerin büyük bölümüyle farklı seviyelerde yakın ilişkileri bulunuyor.

Ancak özellikle dağlık sınır bölgelerinin kontrolünün ve sürekli devriye altında tutulmasının son derece zor olduğu belirtiliyor.

TÜRKİYE VE PAKİSTAN ÜZERİNDE ABD'NİN ETKİSİ GÜNDEMDE

Trump'ın, son dönemde ABD Hazine Bakanlığından 10 milyar dolarlık döviz takas kredisi talep eden Pakistan üzerinde etkili olabileceği belirtiliyor.

Türkiye'nin ise ABD'nin F-35 savaş uçağı programına yeniden katılmak istemesi, Washington'ın Ankara üzerindeki olası nüfuz başlıklarından biri olarak gösteriliyor.

KARA ABLUKASI İRAN HALKI ÜZERİNDE BASKIYI ARTIRABİLİR

Olası bir kara ablukasının İran'a gıda, enerji ve tekstil ithalatını engelleyebileceği belirtiliyor.

Bu durumun İran halkı üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artırabileceği ifade ediliyor.

Ancak uzmanlar böyle bir uygulamanın hem teknik açıdan zor olacağını hem de protestolara veya iç baskıya yol açacağının garanti olmadığını belirtiyor.

İKİNCİL TARİFELER YENİDEN GÜNDEMDE

Trump, İran'la ticaret yapan ülkelerden ABD'ye gelen mallara ek gümrük vergisi uygulama tehdidinde daha önce birçok kez bulundu.

Ancak ABD Yüksek Mahkemesi bu tür vergilerin mevcut yasal dayanağını ortadan kaldırdı.

SENATO YENİ GÜMRÜK VERGİSİ YETKİLERİNİ ONAYLADI

ABD Senatosu geçen hafta İran'a yönelik yeni yaptırımları da içeren kapsamlı bir Rusya yaptırım tasarısını kabul etti.

Tasarı, Trump'a İran'ın ticaretine ve silah tedarikine yardımcı olan ülkelere karşı kullanabileceği yeni gümrük vergisi yetkileri de veriyor.

TASARININ TEMSİLCİLER MECLİSİ'NDEN DE GEÇMESİ GEREKİYOR

Söz konusu düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için ABD Temsilciler Meclisi tarafından da kabul edilmesi gerekiyor.

Ancak Demokratlar ile bazı Cumhuriyetçilerin gümrük vergisi uygulamalarına yönelik endişeleri nedeniyle tasarının Temsilciler Meclisi'ndeki sürecinin zorlu olabileceği belirtiliyor.

WASHINGTON'UN HEDEFİ İRAN'IN GELİR KANALLARINI DARALTMAK

Trump yönetiminin değerlendirdiği seçeneklerin ortak noktasını İran'ın petrol gelirlerini, finansman kaynaklarını ve dış ticaret kanallarını daha fazla sınırlandırmak oluşturuyor.

Çinli rafinerilerden bankalara, petrol nakliyecilerinden dövizciler ve havacılık kanallarına kadar farklı alanlarda yeni yaptırımların gündeme gelebileceği ifade ediliyor.

Hazine Bakanı Scott Bessent'in “daha önce hiç görülmemiş” önlemlerin kısa süre içinde uygulanabileceğine ilişkin açıklaması ise gözleri Washington'un atacağı yeni adımlara çevirdi.