Türkiye’nin NATO’ya katılmasına dair kanun tasarısı arşivlerde

Türkiye’nin NATO’ya katılım süreci, TBMM tutanaklarında yer alan görüşmelerle kayıtlara geçti. Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı, 18 Şubat 1952 Pazartesi günü yapılan Genel Kurul birleşiminde ele alındı. Dönemin Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü’nün aciliyet vurgusuyla gündeme alınan tasarı, oylamaya katılan 410 milletvekilinden 409’unun kabul oyuyla yasalaştı.

TÜRKİYE’NİN NATO’YA KATILIM TASARISI TBMM TUTANAKLARINDA

Türkiye’nin NATO’ya katılmasına dair kanun tasarısının kabul edildiği birleşim, TBMM tutanaklarında yer aldı.

Tutanaklara göre, Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nun 18 Şubat 1952’deki birleşiminde görüşüldü.

Söz konusu tasarı, oylamaya katılan 410 milletvekilinin 409’unun kabul oyuyla yasalaştı. Bu oylama, Türkiye’nin NATO üyeliği sürecinin Meclis aşamasındaki en önemli adımlarından biri olarak kayıtlara geçti.

GENEL KURUL 18 ŞUBAT 1952’DE TOPLANDI

Meclis Genel Kurulu, 18 Şubat 1952 Pazartesi günü saat 15.00’te toplandı.

Birleşime dönemin TBMM Başkanı Refik Koraltan başkanlık etti. Oturumda Kayseri Milletvekili İbrahim Kirazoğlu ve Çorum Milletvekili Sedad Baran katip olarak yer aldı.

TBMM Başkanı Koraltan, oturumu açtıktan sonra Dışişleri Komisyonu’nda ele alınarak kabul edilen Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı’nı görüşmeye açtı.

İLK SÖZ FUAT KÖPRÜLÜ’YE VERİLDİ

Tasarının görüşülmeye açılmasının ardından ilk söz, dönemin Dışişleri Bakanı ve Demokrat Parti İstanbul Milletvekili Fuat Köprülü’ye verildi.

Köprülü, Atlantik Konseyi’nin çarşamba günü Lizbon’da toplanacağını belirterek, konunun aciliyetine dikkat çekti.

Fuat Köprülü, Genel Kurulda yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullandı:

“Çarşamba günü Atlantik Konseyi Lizbon’da toplanacaktır. Bu itibarla, işin müstaceliyetine binaen bu komisyon raporunun ve kanun tasarısının ruznameye alınmasını ve diğer maddelere tercihan müstaceliyetle müzakeresini rica ediyorum ve bu hususta bir takrir veriyorum.”

KÖPRÜLÜ’NÜN ÖNERGESİ OYLAMAYA SUNULDU

Fuat Köprülü’nün konuşmasının ardından, bu konunun Genel Kurulda gündemdeki diğer işlerden önce görüşülmesine yönelik önergesi okundu.

Önerge daha sonra oylamaya sunuldu. Köprülü’nün, Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı’nın öncelikli ve acil olarak görüşülmesine ilişkin önergesi ittifakla kabul edildi.

Önergenin kabul edilmesi üzerine Genel Kurulda sürekli ve coşkulu alkışlar duyuldu.

409 MİLLETVEKİLİ KABUL OYU VERDİ

TBMM tutanaklarına göre, Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı’nın kabulü, Meclis Genel Kurulu’nda yapılan oylamayla gerçekleşti.

Oylamaya 410 milletvekili katıldı. Milletvekillerinden 409’u kabul oyu verdi.

Bu sonuçla tasarı yasalaştı ve Türkiye’nin NATO’ya katılım sürecinde tarihi bir Meclis kararı alınmış oldu.

TÜRKİYE’NİN NATO ÜYELİĞİNDE TARİHİ MECLİS ADIMI

18 Şubat 1952 tarihli birleşim, Türkiye’nin NATO’ya katılım sürecinin TBMM’deki en önemli aşamalarından biri olarak öne çıktı.

Dışişleri Komisyonu’nda kabul edilen tasarının Genel Kurul gündemine alınması, Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü’nün aciliyet vurgusu ve ardından yapılan oylama, tutanaklarda ayrıntılarıyla yer aldı.

Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı’nın 409 kabul oyuyla yasalaşması, Türkiye’nin NATO üyeliği sürecinde Meclis iradesini ortaya koyan tarihi bir karar olarak kayıtlara geçti.Önerge üzerine söz alan Dışişleri Bakanı Köprülü, "Muhterem arkadaşlar, Birleşik Amerika Hükümeti, Atlantik Andlaşması üyesi bulunan bütün devletler namına Türkiye'yi Atlantik Andlaşmasına katılmaya resmen davet etmiş bulunmaktadır. Bu davete istinaden hazırlamış olduğumuz kanun tasarısını bugün tasdikınıza arzetmekteyiz. Şükranla arzedeyim ki tasarı Dışişleri Komisyonu tarafından oy birliğiyle tasvip edilmiş bulunuyor. Yüksek Meclis'çe de tasvip edildiği takdirde, usulü mucibince Birleşik Amerika Hükümetine, Andlaşmaya iltihakımızı bildiren vesika derhal tevdi olunacak ve bu suretle Türkiye, tam ve eşit haklarla Atlantik Andlaşması'nın üyesi olacaktır." diye konuştu.

Dışişleri Bakanı Köprülü, "Atlantik Andlaşması camiasının savunması için Türkiye'nin bu camiaya bağlanmasının ona mensup devletlere temin edeceği faydalar üzerinde söz söylemeye artık lüzum yoktur. Çünkü onlar bu hakikati çok iyi anladıkları içindir ki, bizi kendi aralarına katılmaya davet etmiş bulunuyorlar." değerlendirmesinde bulundu.

"İDEALLERE BAĞLILIK TÜRK MİLLETİNİN ŞİARIDIR"
Dönemin TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı ve Demokrat Parti Samsun Milletvekili Firuz Kesim ise "Atlantik Paktına girmekle en doğru yolu seçtiğimizden hiç şüphemiz yoktur. İnandığı büyük davalara milletimiz tarihi boyunca bütün mevcudiyetiyle sarılmıştır. İdeallere bağlılık Türk milletinin şiarıdır. Kendisine has meziyetleriyle hürriyetleri ve hakları koruma sahasındaki işbirliğinde de büyük faydalar sağlayacağından yeni müttefiklerimiz emin olmalıdırlar." ifadelerini kullandı.

CHP adına söz alan, tutanaklara Faik Ahmed Barutçu ismiyle yansıyan Trabzon Milletvekili Mehmet Faik Barutçu, şu değerlendirmeleri yaptı:

"İdealimize uygun olan bu neticeyi Cumhuriyet Halk Partisi, memleketin siyasi emniyetini müşterek ahde bağlayan bir vesika olarak kıymetli saymaktadır. Bugün iltihakımızla kader birliği yaptığımız devletlere, biz bir askeri kudret ve emniyet eklemiş oluyoruz. Atlantik Paktına girişimiz kuvvetli ve itibarlı bir Türkiye'nin uzun seneler her milletten ziyade yaptığı fedakarlıkların mahsulü ve cihan hadiselerinin Türkiye'nin ehemmiyetini artıran bir neticesidir. Millet olarak bu neticeyi uzun fedakarlıkların bir semeresi olarak karşılıyoruz. Atlantik Paktını milli bir eser olarak tasvip ediyoruz, memleketimiz için ve dünya sulhu için hayırlı olmasını temenni eyleriz."

Demokrat Parti adına söz alan Erzurum Milletvekili Rıfkı Salim Burçak, Türkiye'nin Atlantik Paktı'na katılımıyla Batı Avrupa müdafaa sisteminin bir kat daha kuvvet kazandığını vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Atlantik Paktı, sağ kanadını kara Avrupa'nın en kuvvetli ordularından birine sahip ve dünyanın en ehemmiyetli stratejik noktalarından birinde kain Türkiye gibi bir devlete istinat ettirmekle çok şeyler kazanacaktır. Emniyetle söylenebilir ki, yurdumuzun mukadderatı bugünden itibaren hür milletler topluluğunun mukadderatına artık ayrılma kabul etmez bir surette bağlanmış oluyor. Bugün Türkiye Atlantik müdafaa sistemine Batı devletleriyle, eşit haklar ve eşit vazifelerle giriyorsa bunda Kore kararının ve orada bütün dünyanın takdirini kazanan kahraman ordumuzun şerefli hizmetlerinin hissesi pek büyüktür."

OYLAMA
Genel Kurul'da milletvekillerinin değerlendirmelerinin ardından Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı'nın 3 maddesi okutularak oylandı ve ittifakla kabul edildi. Kanun tasarısının tümünün oylanması tutanaklara şöyle yansıdı:

"BAŞKAN - Kanunun tümünü açık oyunuza arzediyorum. Kabul edenler beyaz, etmiyenler kırmızı oy vereceklerdir. (Seçim çevresi itibarıyla isimler okunmak ve oy pusulaları hitabet kürsüsüne konulan sepete atılmak suretiyle oylar toplanıldı.)

BAŞKAN - Reylerini kullananlar lütfen yerlerini alsınlar. Rey vermiyen arkadaş kaldı mı? Reylerini kullanmıyan arkadaş kalmadığına göre oy toplama muamelesi bitmiştir. Reylerin neticesini arzediyorum. Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun'a rey veren arkadaşların sayısı 410'dur, 1 çekimser vardır. Muamele tamamdır. Tasarı 409 reyle yüksek tasvibinize mazhar olmuş ve kanunlaşmıştır. (Bravo sesleri, sürekli ve şiddetli alkışlar). İttifakla tasvibinize mazhar olan bu kanunun milletimiz ve insanlık için hayırlı olmasını Allah'tan dilerim. (Bravo sesleri, sürekli ve şiddetli alkışlar)."

Tasarının kabul edilmesinin ardından Genel Kurulda okutulan bir önergede, "NATO'ya katılım dolayısıyla Adnan Menderes hükümetine teşekkür edilmesi ve Kore'de şehit olanlar için ayakta 2 dakika ihtiram sükutu yapılması" teklif edildi. Bazı milletvekilleri arasında, önergede yer alan "Hükümete teşekkür edilmesi" konusunda bir tartışma yaşandı.

"ESER, HİÇ ŞÜPHE YOK TÜRK MİLLETİNİNDİR"
Dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in, Kuzey Atlantik Andlaşmasına Türkiye Cumhuriyetinin Katılmasına Dair Kanun Tasarısı'nın kabul edilerek yasalaşmasının ardından Genel Kurul'daki hitabı, tutanaklarda şöyle yer aldı:

"- (Şiddetli ve sürekli alkışlar arasında kürsüye geldi) Muhterem arkadaşlarım, bu tarihi günün büyük ehemmiyetini ona layık olan bir birlik ve tenasüt manzarasiyle ve azmü kararla tecelli ettirmiş bulunuyorsunuz. Bu güzel azim ve tesanüt manzarasını hiçbir sebeple gölgelemeyeceğim.

- Muhterem arkadaşlar, eser, hiç şüphe yok Türk milletinindir. (Şiddetli alkışlar). Yine hiç şüphe yok ki, Türk milletinin iradesini tıpkı Türk milletinin kendisi gibi, en geniş salahiyetle yürütmekte olan sizlersiniz, binaenaleyh eser sizlerindir. Hükümete teşekkür, bu itibarla, bahis mevzuu olmamak lazımgelir. (Alkışlar)

- Muhterem arkadaşlar, bu pakta girişimiz, hadisesinin, memleketimiz için olduğu kadar bütün dünya için de hayırlı ve uğurlu olmasını temenni ederken heyecanımın daha fazla söz söylemeye müsaade etmediğini görmüş olmanızı tahmin ederek, özür diliyorum ve huzurunuzdan ayrılıyorum. (Bravo sesleri, şiddetli ve sürekli alkışlar.)"

Başbakan Menderes'in konuşmasının ardından TBMM Başkanı Refik Koraltan, Kore'de şehit olanların hatıralarını anmak için Genel Kurul'u saygı duruşuna davet etti, bunun üzerine iki dakikalık saygı duruşunda bulunuldu. Daha sonra Koraltan, birleşimi, 20 Şubat Çarşamba saat 15.00'te toplanmak üzere 17.58'de kapattı.

Türkiye'nin NATO üyeliği
NATO, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyet tehdidine karşı kolektif savunma oluşturma amacıyla 1949'da kuruldu.

Türkiye, NATO'ya resmen 18 Şubat 1952'de katıldı.

Bugün 32 üyesi bulunan İttifak içinde Türkiye, kapasitesi yüksek hava, kara ve deniz unsurlarıyla NATO'nun önemli misyonları ve tatbikatlarında kritik roller üstleniyor.

Türkiye, 74 yıldır üyesi olduğu NATO'da hem sağladığı katkılar hem de savunma sanayisiyle öne çıkıyor.