Türkiye’de sıcak hava dalgalarının şiddeti 2025’te 11 kat arttı

Türkiye’de sıcak hava dalgalarının şiddeti 1950-2025 döneminde belirgin biçimde arttı. İstanbul Teknik Üniversitesi araştırmacılarının çalışması, 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olduğunu ortaya koydu.

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacılarının Avrupa Yerbilimleri Birliği Konferansı’nda sunduğu çalışmada, Türkiye’deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 dönemindeki değişimi incelendi.

Çalışma, İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütüldü.

SICAK HAVA DALGALARI İNCELENDİ

Araştırmada günlük maksimum sıcaklık verilerine dayanan Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi kullanıldı.

Sıcak hava dalgalarının yıllık gerçekleşen en şiddetli değeri ile yıllık toplam değerlerinin zamansal ve mekânsal değişimi analiz edildi.

YAZ SICAKLIĞI 26,1 DERECEYE ÇIKTI

Araştırmaya göre Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde artış eğilimi görüldü.

Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22-23 derece aralığında seyretti.

2000’li yılların başından itibaren hızlanan ısınma eğilimiyle ortalama sıcaklıklar 24-25 derece seviyelerine yükseldi.

Ortalama yaz sıcaklığı 2024’te 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.

2010 SONRASI REJİM DEĞİŞTİ

Referans dönem olarak alınan 1980-2009 yıllarında ortalama HWMId değeri tekil sıcak hava dalgasında 1,29, yıllık toplamda ise 1,68 olarak hesaplandı.

2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6’nın altında kaldı.

2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir değişim yaşandı.

Yıllık sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları tarihsel referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.

2025’TE 11 KATINA ÇIKTI

Sıcak hava dalgaları açısından 2023 ve 2025 yazları olağanüstü yıllar oldu.

2023 yazındaki sıcak hava dalgalarının büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması referans döneme göre 7 kattan fazla arttı.

2025’te ise aynı değer referans dönemin yaklaşık 11 katına çıktı.

2024’TE ORTALAMA SICAKLIK REKORU

Ortalama yaz sıcaklıklarının en yüksek seviyeye ulaştığı 2024 yazında sıcak hava dalgası büyüklüğü, referans döneme göre tekil sıcak hava dalgasında yaklaşık yüzde 95 daha yüksek gerçekleşti.

Yıllık toplam değer ise referans dönemin yüzde 150 üzerinde oldu.

Araştırmada, yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarının rekor düzeyde yüksek olmasının her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla örtüşmediği belirtildi.

BİRDEN FAZLA ETKEN ROL OYNUYOR

Sıcak hava dalgalarının atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi yerel ve küresel süreçlerin ortak etkisiyle geliştiği ifade edildi.

Bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejimindeki değişime işaret ettiği belirtildi.

Aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesine yönelik kapasitenin artırılması ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

SICAK GÜN SAYISI ARTABİLİR

Bilim insanlarının gelecek senaryolarını ele aldığı başka bir çalışmada, 1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de sıcak hava dalgasının yılda ortalama 3-5 gün etkili olduğu belirtildi.

Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelinin kötümser senaryosuna göre bu sürenin 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16 güne çıkabileceği hesaplandı.

Sıcak hava dalgasının etkili olduğu gün sayısının Antalya’da 18’e, İzmir’de ise 23’e kadar ulaşabileceği öngörüldü.

İZMİR’DE 53 GÜNE ÇIKABİLİR

2051-2080 döneminde sıcak hava dalgasının etkili olduğu gün sayısının İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38’e çıkabileceği tahmin edildi.

Bu sürenin Antalya ve Konya’da 40 güne, İzmir’de ise 53 güne kadar yükselebileceği öngörüldü.