Rafineri kayıpları küresel dizel piyasasını sıkıştırdı

Lojistikten sanayiye, tarımdan deniz taşımacılığına kadar dünya ticaretinin ana yakıtı konumundaki motorin (dizel), son yılların en sert arz sıkışıklığı ve fiyat kriziyle karşı karşıya. jeopolitik çatışmalar ve kritik rafineri altyapılarındaki hasarlar, ham petrolü nihai ürüne dönüştürme kapasitesini daraltırken, ithalata bağımlı küresel piyasalarda çanlar çalıyor. Rekor kıran pompa fiyatlarının küresel ölçekte yeni bir enflasyon dalgası tehdidi oluşturması üzerine, ABD ve Avrupa ekseninde devreye sokulan acil durum adımları piyasadaki tansiyonu düşürmeye çalışıyor.

RAFİNERİLER DARBE ALDI SEVKİYATLAR DİP YAPTI
krizin temelinde ham petrol arzındaki dalgalanmalardan ziyade, ham petrolü işleyecek rafineri kapasitelerindeki küresel kayıplar yer alıyor. orta Doğu’da tırmanan çatışmalar ve Rusya’daki rafinerilerin ciddi ölçüde hasar görmesi, piyasanın dengesini bozdu. Çatışma öncesi dönemde küresel dizel ihracatının yüzde 19’unu orta Doğu, yüzde 11’ini ise Rusya karşılıyordu. Ancak son veriler, körfez ülkelerinden yapılan sevkiyatların kriz öncesi seviyelerin dörtte birine gerilediğini, Rusya’nın dizel ihracatının ise mayıs ayı düzeyinin yaklaşık yüzde 20’sine indiğini gösteriyor. ABD rafinerileri açığı kapatmak için sevkiyatlarını artırsa da neredeyse tam kapasiteye ulaşmış durumda.

TARİHİ SEVİYE VE ENFLASYON UYARISI
Arzın hızla erimesi doğrudan fiyat tabelalarına yansıdı. ABD’de perakende motorinin galon fiyatı 6.53 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesini test ederken, krizin ana merkez üssü haline gelen Avrupa Birliği’nde ortalama fiyat eurostat verilerine göre galon başına 9.63 dolara (litre başına yaklaşık 2.54 dolar) tırmandı. Uluslararası enerji Ajansı (IeA) Başkanı Fatih Birol, dizel fiyatlarının kriz öncesine kıyasla neredeyse iki katına çıktığına dikkat çekerek, söz konusu artışın dünya genelinde enflasyon rakamlarını çok kısa bir sürede yeniden yukarıya doğru baskılayacağı uyarısında bulundu.

TRUMP’IN ÇIKIŞI VE ACİL REZERV HAMLESİ
Artan enerji maliyetlerinin iç pazardaki siyasi ve ekonomik baskısını hafifletmek isteyen ABD Başkanı Donald trump, küresel dizel ihracatına kısıtlama getirme seçeneğini gündeme taşıyarak, Avrupa ülkelerine stratejik yakıt rezervlerini serbest bırakmaları yönünde baskı yaptı. Yapılan acil temasların ardından trump, Avrupa’nın elindeki yüksek dizel stoklarının büyük bölümünü piyasaya sürmeyi kabul ettiğini duyurdu. G7 ülkeleri ve ortakları, IeA koordinasyonunda dört aylık bir takvim çerçevesinde toplam 100 milyon varillik ham petrol ve rafine ürün rezervini devreye alma kararı aldı. karar uyarınca, arz açığını hızla kapatmak amacıyla sürecin ilk 20 gününde yoğun bir dizel sürümü planlandı. karşılığında ise taraflar arasında akaryakıt ihracatına kısıtlama getirilmemesi konusunda mutabakat sağlandı.

FİYATLAR GERİ ÇEKİLDİ ANCAK YAPISAL RİSKLER SÜRÜYOR
Stok hamlesinin piyasalara duyurulmasıyla birlikte vadeli kontratlarda sert dalgalanmalar yerini geçici bir rahatlamaya bıraktı. Brent petrolün varil fiyatı yeniden 100 dolar bandının altına sarkarken vadeli dizel kontratları gevşedi. Enerji analistleri, stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesinin sorunun özünü çözmediğine dikkati çekiyor. Rafineri kapasitelerindeki fiziksel daralma telafi edilmedikçe ve lojistik hatlardaki jeopolitik riskler bertaraf edilmedikçe, rezerv satışlarının krizi tamamen çözmek yerine kış ayları öncesinde yalnızca zaman kazandıracağı değerlendiriliyor.