Petrolde bu kez de navlun krizi çıktı: Maliyet 40 katı aştı

Petrol fiyatlarındaki dalgalanmanın yanında taşımacılık maliyetleri de enerji piyasasının ana sorunlarından biri haline geldi. Orta Doğu ile Çin arasındaki VLCC navlunlarında günlük eşdeğer maliyet ilk kez 1,2 milyon doların üzerine çıktı.

VLCC NAVLUNLARI REKOR KIRDI

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı çevresindeki aksaklıklar küresel petrol taşımacılığında maliyetleri tarihi seviyelere taşıdı.

Baltic Exchange verilerine göre Orta Doğu Körfezi’nden Çin’e petrol taşıyan VLCC sınıfı tankerlerde günlük time-charter eşdeğeri 1,2 milyon doların üzerine çıktı.

17-18 Eylül döneminde TD3C olarak bilinen Orta Doğu-Çin hattında günlük eşdeğer kazanç yaklaşık 1,21-1,24 milyon dolar seviyesine ulaştı. Bu seviye tanker piyasasında rekor olarak değerlendiriliyor.

2 MİLYON VARİLLİK DEV TANKERLER

Very Large Crude Carrier olarak adlandırılan VLCC’ler yaklaşık 2 milyon varil petrol taşıyabiliyor.

Ancak savaş nedeniyle gemilerin rotalarını değiştirmesi, daha uzun mesafeler katetmesi ve bazı gemilerin Hürmüz çevresindeki aktarma operasyonlarında günlerce bağlı kalması kullanılabilir tanker arzını azalttı.

Gemi brokeri Braemar’a göre Orta Doğu-Çin hattındaki navlunlar ağustos sonundan bu yana iki kattan fazla arttı. Brezilya’dan Çin’e petrol taşıma maliyeti de yalnızca son bir haftada yaklaşık üçte bir yükseldi.

GEÇEN YIL 20-50 BİN DOLARDI

VLCC kiralama maliyetleri geçen yılın büyük bölümünde günlük 20 bin-50 bin dolar aralığında seyrediyordu. Savaş öncesinde dahi tanker arzındaki yapısal sıkıntı nedeniyle Körfez yüklerinde günlük maliyet şubat ayında 120 bin dolarla tarihi zirveye çıkmıştı.

Mevcut seviyeler, tanker maliyetlerinin yıl içinde 40 kattan fazla arttığına işaret ediyor.

ASYA’YA TESLİM EDİLEN PETROL 150 DOLARA YAKLAŞTI

Enerji Aspects Kurucusu Amrita Sen, navlun fiyatlarındaki sıçramanın petrolün rafineriye ulaşan gerçek maliyetini sert biçimde yükselttiğini belirtti.

Sen, yüksek taşıma ücretleri nedeniyle Asya’ya teslim edilen ham petrol maliyetinin varil başına 150 dolara yaklaştığını söyledi.

Bu rakam Brent petrolün doğrudan piyasa fiyatını değil, ham petrolün navlun dahil Asya’daki teslim maliyetini ifade ediyor.

PETROL ROTLARI UZADI

Orta Doğu’daki savaş özellikle Asyalı rafinerileri daha uzak bölgelerden petrol almaya yöneltti.

Hindistan ve diğer Asya rafinerileri Brezilya, Guyana, Batı Afrika ve Kuzey Denizi gibi kaynaklara daha fazla yönelirken, deniz yolculukları 30-40 güne kadar uzayabiliyor.

Sefer sürelerinin uzaması aynı geminin daha uzun süre piyasadan çekilmesine ve kullanılabilir VLCC sayısının azalmasına neden oluyor. Morgan Stanley analisti Martijn Rats da rafinerilerin uzak tedarikçilere yönelmesinin tanker sıkışıklığını artırdığına dikkat çekiyor.

HÜRMÜZ’DE GEMİ-GEMİ TRANSFERLERİ ARTTI

Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler nedeniyle üreticiler gemi-gemi transferlerini daha fazla kullanmaya başladı.

Umman açıklarında gerçekleştirilen bu operasyonlarda petrol bir tankerden diğerine aktarılıyor ve ardından uzun mesafeli sevkiyat gerçekleştiriliyor.

Eylül ayında bu yöntemle taşınan petrol miktarının günlük yaklaşık 2,5 milyon varile ulaştığı, ağustos ayında ise bu miktarın 1,4 milyon varil civarında olduğu belirtiliyor.

Bu yöntem petrol akışının tamamen durmasını engellese de tankerleri daha uzun süre meşgul ediyor ve maliyetleri artırıyor.

SİGORTA MALİYETLERİ DE SIÇRADI

Navlun ücretlerindeki artışa savaş riski sigortaları da eklendi.

Hürmüz’den geçen gemiler için ilave savaş riski primleri bazı dönemlerde gemi gövde değerinin yüzde 7,5-10’una kadar yükseldi.

Daha önce bu oran yüzde 1-3 civarındaydı.

ENOC yöneticileri de savaş sonrası Hürmüz geçiş maliyetlerinin sigorta ve savaş riski primleri nedeniyle milyonlarca dolar arttığını belirtmişti.

NAVLUN PETROLÜN BEŞTE BİRİNE YAKLAŞTI

Yüksek tanker maliyetleri, petrolün rafineriye ulaşan toplam fiyatındaki lojistik payını da büyüttü.

Bazı rotalarda navlun maliyetinin varil başına 26-30 doların üzerine çıktığı belirtiliyor.

Bu tutar, 100 dolar civarındaki ham petrol fiyatıyla karşılaştırıldığında nihai maliyetin yaklaşık dörtte birine kadar çıkabiliyor.

RAFİNERİLER ÜRETİMİ KISABİLİR

Yüksek navlun, özellikle Asya’daki rafinerilerin kârlılığını baskılıyor.

Energy Aspects’e göre taşıma maliyetlerinin mevcut seviyelerde kalması bazı rafinerileri ham petrol alımlarını ve işletme oranlarını azaltmaya yöneltebilir.

Amrita Sen, yüksek navlunların kısa vadede petrol piyasasını zorlayan ana unsurlardan biri olabileceğini belirtti.

DİZEL FİYATLARI DA YÜKSEK

Rafineri maliyetlerindeki artış petrol ürünlerine de yansıyor.

Son günlerde Singapur’da dizel fiyatları varil başına yaklaşık 180 dolar civarında seyrederken, ABD ve Avrupa piyasalarında bazı dizel fiyatları 200 doların üzerine çıktı.

Bu tablo, ham petrol fiyatı gerilese bile taşıma ve rafineri maliyetlerinin nihai ürün fiyatlarını yüksek tutabileceğini gösteriyor.

TANKER KITLIĞI KÜRESEL HALE GELİYOR

Navlun artışı yalnızca Hürmüz çevresiyle sınırlı değil.

Batı Afrika-Çin ve ABD Körfezi-Asya rotalarında da VLCC fiyatları sert biçimde yükseldi.

Baltic Exchange verilerinde Batı Afrika-Çin hattındaki günlük eşdeğer yaklaşık 525 bin dolar, ABD Körfezi-Çin hattında ise yaklaşık 388 bin dolar seviyesine kadar çıktı.

Bu durum tanker sıkışıklığının bölgesel savaş primi olmaktan çıkarak küresel bir gemi arzı sorununa dönüştüğünü gösteriyor.

YENİ TANKER SİPARİŞLERİ REKOR KIRDI

Yüksek navlunlar ve uzun rotalar armatörleri yeni gemi siparişlerine yöneltti.

2026 yılında şimdiye kadar 217’den fazla VLCC siparişi verildi. Bu sayı geçen yılın yaklaşık iki katına ve en az 25 yılın en yüksek seviyesine karşılık geliyor.

Yeni gemi yatırımlarının toplam büyüklüğünün 20 milyar doların üzerine çıktığı belirtiliyor. Ancak birçok yeni tankerin teslimatı 2029-2030 yıllarını bulacağı için kısa vadeli arz sıkışıklığının hemen çözülmesi beklenmiyor.

PETROLDE YENİ RİSK: TAŞIMA MALİYETİ

Petrol piyasasında Hürmüz’den geçişler, Orta Doğu’daki güvenlik durumu ve alternatif sevkiyat rotaları izlenmeye devam ediyor.

Ham petrol fiyatları son günlerde gerilese de tanker navlunlarının rekor seviyelerde kalması, petrolün özellikle Asya rafinerilerine ulaşan gerçek maliyetini yüksek tutuyor.

Bu nedenle enerji piyasasında yalnızca petrol fiyatı değil, gemi arzı, navlun ücretleri ve savaş riski sigortaları da fiyatlamaların önemli parçalarından biri haline geldi.