Motorinde küresel darboğaz kapıda

Kamyonlara, tarıma ve sanayiye güç sağlayan temel yakıt olan motorin piyasası, peş peşe gelen jeopolitik ve ekonomik krizlerin gölgesinde zorlu bir daralma yaşıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye aksaklıklarının yanı sıra Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları ve Moskova’nın uyguladığı motorin ihracat yasağı gibi bir dizi faktör, küresel bir fırtına yarattı. Uzmanlar, dizel yakıt sıkıntısının derinleşebileceği ve fiyatlarda ciddi artışların yaşanabileceği konusunda uyarıyor.

ÜST ÜSTE ARZ ŞOKLARI
Küresel enerji piyasaları, ham petrolden ziyade rafine edilmiş ürünlerde, özellikle de motorinde büyük bir darboğazla karşı karşıya. Son aylardaki gelişmeler, lojistik ve sanayinin can damarı olan bu yakıtın tedarik zincirini kilitledi. Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırılar, ülkenin üretim kapasitesini ciddi şekilde sekteye uğrattı. İç pazardaki sıkıntıyı ve fiyat artışlarını kontrol etmek isteyen Rusya, motorin ihracatına geçici yasak getirdi. Dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısının bu hamlesi arzı derinden etkiledi.

Buna Hürmüz Boğazı’nda artan gerilimler eklenince nakliye maliyetleri ve teslimat süreleri uzadı, motorin piyasasındaki stres daha da katlandı. Yemen'deki Husi saldırıları nedeniyle Kızıldeniz rotasından kaçınan gemiler Afrika kıtasını dolaşmak zorunda kalırken, bu durum lojistik zincirini zayıflatarak gecikmelere yol açıyor.

AVRUPA'YI YOĞUN ETKİLEYECEK
Dünyanın en büyük küresel finansal hizmetler ve yatırım bankacılığı şirketlerinden Morgan Stanley, Avrupa'daki sıkıntının önümüzdeki aylarda daha da derinleşeceğine dair bir rapor yayımladı. Banka analistlerinden Martijn Rats ve ekibinin hazırladığı notta, “Şu anda petrol sistemindeki asıl darboğaz ham petrolden ziyade rafineri kapasitesidir. Krizin merkez üssü ise Avrupa motorin piyasasıdır” denildi.

Rapora göre, Avrupa kıtasındaki dizel stokları yılsonuna doğru tarihi düşük seviyelere gerileyecek. Modellemeler, stokların kasım ayında 299 milyon varile inerek 2015'ten bu yana en düşük seviyeye ulaşacağını öngörüyor. Dizel rafinaj marjlarının rekor seviyelere çıkması üretimi kârlı kılsa da küresel kapasite sorunları talebin karşılanmasını engelliyor.

Bu kriz sadece enerji şirketlerini değil, reel sektörü de tehdit ediyor. ABD pazarında şimdiden galon fiyatı 5 doları aştı. Rusya gibi tedarikçilerden mahrum kalan ülkeler alternatif pazarlara yönelirken, JPMorgan analistleri yakıt krizinin sonuçlarının tarım, lojistik ve küçük işletmeler üzerinde giderek daha etkili hale geldiğini belirtti.

Tarladaki traktörden fabrikalardaki jeneratörlere kadar her alanda kullanılan motorin, maliyet enflasyonunun temel belirleyicilerinden biri konumunda. Lojistik maliyetlerindeki artış, raflardaki ürün fiyatlarına ve gıda enflasyonuna doğrudan yansıyabilir. Özellikle hasat dönemindeki üreticiler ve nakliyeciler, yakın gelecekteki yakıt kıtlığına karşı belirsizlik yaşıyor.

ÇİN'DEN GELEN ARZ DA DARALIYOR
Krizi hafifletebilecek bir aktör olan Çin'deki durum da umut vermiyor. Çinli rafinerilerin petrol işleme hacimlerindeki düşüş, küresel sisteme daha az ürün verilmesine yol açıyor. Morgan Stanley, “Çin, Avrupa'ya doğrudan tedarik sağlamaz. Ancak onlar daha düşük kapasiteyle çalıştığında, küresel sistemde batıya akacak daha az ürün kalır” diyerek, durumun ciddiyetini vurguladı.