Uluslararası standartlar, küresel ticaretin görünmeyen ama en belirleyici güçlerinden biri olarak öne çıkıyor. Ürün güvenliğinden dijital teknolojilere, sanayiden yapay zekaya kadar uzanan bu teknik kurallar, ülkelerin pazarlara erişim gücünü ve rekabet avantajını doğrudan etkiliyor. Standartların belirlenme süreçlerinde aktif rol alan ülkeler, yalnızca ticaret hacimlerini artırmakla kalmıyor; aynı zamanda küresel ticaretin yönünü de tayin ediyor.
Almanya Ulusal Standartlar Enstitüsü (DIN) tarafından yapılan bir araştırmaya göre dünya ticaretinin yüzde 85’i Avrupa ülkeleri tarafından belirlenen standartlar çerçevesinde şekilleniyor. Uluslararası Standardizasyon Kuruluşu (ISO) belgeli ürünler küresel pazarlara erişim için üreticilerin elini güçlendirirken ISO standartları da her ülkenin kendi standart kuruluşu katılımı ile belirleniyor.
MİSYONU TSE ÜSTLENİYOR
Türkiye de Türk Standardları Enstitüsü (TSE) Ayna Komite çalışmaları ile ISO ve bölgesel standart belirleme kuruluşları toplantılarında aktif rol alarak standartlara yalnızca uyan değil, standartları belirleyen ülke olmak için çalışıyor.
TİCARETİN KURALLARI BELİRLENİYOR
Bir ülkenin yalnızca kendi içinde standartlar belirlemesinin küresel ticarette bir karşılığı bulunmuyor. Dış pazarlarda rekabet avantajı elde etmek için kabul görmüş standartlara da uyum sağlanması gerekiyor. Ancak kimi ülkeler bu avantajı bir adım daha yukarı taşıyarak bu standartları belirleyen ülke konumunda oluyor. Ülkelerin milli standardizasyon kuruluşlarında oluşturulan ayna komiteler, uluslararası standart kurumlarında gerçekleşen toplantılarda oy kullanma yetkisine sahip oluyor. Küresel ticaretin kurallarının belirlendiği bu masalarda yer alan ülkeler aynı zamanda ticaretin seyrine de yön vermiş oluyor.
Standartların belirleme çalışmasında aktif olarak yer alan ülkeler, aynı zamanda ücretsiz bir bilimsel altyapı sistemine de kavuşmuş oluyor. Küresel standart belirmede aktif olarak yer alan Almanya’nın DIN verilerine göre bu çalışması GSYİH’nin yüzde 1’ini sağlayarak ülkeyi rekabet yarışında bir adım öne çıkarıyor.
Yine ABD’de standart çalışmalarına katılmak, her yıl ülkenin GSYİH’sine ortalama 181 milyar dolar katkı sağlıyor. TSE tarafından yayınlanan bir araştırmaya göre ise şirketlerin üretkenlik artışının yüzde 13’ünü standartlar sağlıyor. Yine aynı şekilde standartlar şirket gelirlerinin yüzde 4’üne kadar rekabet avantajına erişilmesine vesile oluyor.
‘TÜRKİYE SÖZ SAHİBİ OLMALI’
Türkiye de yalnızca standartlara uyan değil, yön veren ülke olmak için Ayna Komiteler vesilesi ile çalışmalarını sürdürüyor. TSE’den alınan bilgilere göre Türkiye’nin hali hazırda 209 farklı alanda Ayna Komitesi bulunuyor. Sanayi sektörü açısından Ayna Komite sayısı aynı zamanda stratejik bir araç.
“Uluslararası standartlar henüz taslak aşamasındayken sürece dâhil olmak küresel rekabette söz sahibi olmamızın en etkili yollarından biri” diyen TSE Başkanı Mahmut Sami Şahin, çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren üreticilere Ayna Komite üyesi olma çağrısında bulundu. Sanayici, akademisyen ve ticaret örgütlerinin birleşimi ile oluşan Ayna Komite sayısının çoğalması, stratejik süreçlerde karar verme yetkisini de aynı zamanda rakiplerine bırakmamak anlamına geliyor. Bu alandaki çalışmalarına ağırlık veren Türkiye, 2025 yılında 5 yeni Ayna Komite ile süreçteki çalışmalarına hız verdi.
EN ÇOK FRANSA
Türkiye’nin küresel ticaret standartlarının belirlendiği kurumların tamamına tam üyeliği bulunuyor. TSE bünyesinde kurulan Ayna Komiteler vesilesi ile ISO toplantılarında oy verme yetkisine sahip olunmasının yanı sıra Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC), Avrupa Standartlar Komisyonu (CEN), Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Kurumu (CENELEC) toplantılarında da oy vererek süreci şekillendirme şansı bulunuyor. Türkiye bu kurumlarda nüfus avantajı ile oy dağılımında üst sıralarda yer alıyor, ancak Ayna Komite üye sayısının yeterli olmaması nedeniyle oy dağılımı çok düşük nüfuslu ülkelerin dahi gerisinde kalıyor. Küresel ticaretin bu stratejik masalarında en çok oyu Ayna Komite üyesi bakımından avantajlı olan Fransa, Almanya ve İngiltere veriyor. Almanya ve Fransa’nın 20 bini aşkın Ayna Komite üyesi bulunuyor.
ÜLKELERİN MARKAJINDA
Ayna Komitelere katılım her ülkenin standart kuruluşu tarafından teşvik ediliyor ve bu alandaki üstünlük rakip ülkelere bırakılmak istenmiyor. Örneğin, Almanya’nın ulusal standart kuruluşu DIN ülkede faaliyet gösteren üreticileri, “Standardizasyon sürecine katılım, herhangi bir şirket için stratejik bir hamledir. Standardizasyona aktif olarak katılarak, kendi teknolojilerinizi ve fikirlerinizi standartlara taşıyabilir, aynı zamanda güvenlik çıkarlarının, çevre ve tüketici korumasının ve iş sağlığının gereken şekilde dikkate alınmasını sağlayabilirsiniz” diyerek, Ayna Komite üyeliğine çağırıyor.
YAPAY ZEKA ADIMI
Türkiye de Ayna Komite üyesi sayısı bakımından istenen seviyeye ulaşmak için çeşitli vesilelerle çalışmalarını sürdürüyor. 2022 yılında TSE bünyesinde oluşturulan Yapay Zeka Ayna Komitesi, 2021-2025 Ulusal Yapay Zeka Stratejisi kapsamında belirlenen hedefleri destekleyici nitelikte standartların oluşturulmasına katkı sağlıyor. Bu çalışmalarla yurt dışına ihracat yapan yerli ve milli üreticilerin ilgili düzenlemelere uyumunun kolaylaştırılması ve uluslararası ticarette karşılaşılabilecek teknik engellerin aşılması amaçlanıyor. Komite; ‘Yapay Zeka Standardizasyon Yol Haritası’, ‘Temel ve Sosyal Yönler’, ‘Veri’, ‘Güvenilirlik’ ve ‘Mühendislik Yönleri’ başlıkları altında faaliyet gösteren Avrupa ve uluslararası standardizasyon teknik komitelerinin çalışma gruplarına üye olarak katılıyor ve bu grupların çalışmalarına aktif katkı sunuyor.
SICAK ALANLAR ÖN PLANDA
Türkiye’nin petrol ürünleri, gaz ve sıvı yakıtlar, yağlar ve ilgili ürünler, boyalar ve vernikler, çimento ve yapı kireçleri gibi 209 farklı alanda Ayna Komitesi bulunuyor. Ayrıca 2025 yılında dijital ayna pasaportu, robotik, endüstriyel kamyonlar, makina güvenliği ve döküm teknolojisi gibi beş farklı alanda ayna komite kuruldu. Küresel ticarette yeni gelişen alanlar olarak akıllı şehirler, akıllı ulaşım ve otonom araçlar, nanoteknoloji, kuantum teknolojiler, IoT, büyük veriler, makina öğrenmesi, bulut teknolojiler, 6G gibi alanlar ülkelerin Ayna Komiteler vesilesiyle standart oluşturması için sıcak alanlar olarak kabul görüyor.
MİLLİ ÜRETİCİLER AYNI ZAMANDA KURALLARI BELİRLEYEN OLMALI
TSE Başkanı Mahmut Sami Şahin: “Ayna Komite sayımızı artırarak standartları belirleyen ülke olmak, sanayicilerimizi küresel pazarlarda güçlü bir konuma taşıyacak. Uluslararası ve Avrupa standartlarının oluşum sürecine erken aşamada dâhil olunması; teknik dokümanlara erişim ve taslaklara görüş bildirme imkânı sunuyor. Sanayi temsilcilerinin bu süreçlere doğrudan katkı sunması, Türkiye’nin rekabet gücünü artıracak. TSE koordinasyonunda yürütülen Ayna Komiteler; kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla faaliyet gösteriyor. Bu yapı sayesinde Türkiye, uluslararası standartların şekillendirilmesine katkı sunarken, sanayi sektörünün ihtiyaç ve beklentileri de doğrudan standart hazırlık süreçlerine yansıtılıyor. Ayna Komiteler; sanayi sektörünün uluslararası standartlara uyumunun sağlanması, yerli ve milli üreticilerin rekabet gücünün artırılması ve ihracata yönelik teknik engellerin azaltılması açısından önemli bir işlev üstleniyor. Türkiye’nin yalnızca standartları uygulayan değil, aynı zamanda uluslararası standardizasyon süreçlerinde etkin rol alan ve standartların oluşumuna katkı sunan bir ülke konumuna ulaşmasını hedefliyoruz. Bu doğrultuda Ayna Komitelerdeki temsiliyetin artırılmasının çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Küresel pazarda rekabet edebilmenin ve söz sahibi olmanın bu süreçlerden geçiyor.”
110 TOPLANTIDA AKTİF
Standartların taslak aşamasında takip edilmesi, sektörlerin üretim ve planlama süreçlerini erkenden şekillendirmesine olanak tanıyor. Türkiye, TSE aracılığıyla ISO’da 110 teknik komitede tam üye statüsünde yer alırken, CEN kapsamında 437 teknik komiteye katılım sağlıyor. Ayna Komiteler aracılığıyla takip edilen uluslararası teknik komite sayısı ise 320 olarak kaydediliyor.
BAŞVURU DİJİTAL ORTAMDA ÜCRETSİZ
TSE’den yapılan açıklamada, teknik bilgi birikimi ve sektörel tecrübenin uluslararası platformlara taşınmasının önemli olduğu ifade edildi. Ayna Komitelere katılım süreçlerinin gönüllülük esasına dayalı ve ücretsiz yürütüldüğü, sektör temsilcileri ile uzmanların başvurularını TSE’nin kurumsal internet sitesindeki ‘E-Hizmetler’ veya ‘Ayna Komite Başvurusu’ modülleri üzerinden dijital ortamda gerçekleştirebildiği bildirildi.
