Havayollarında maliyet baskısı artıyor

Petrol ve orta distilat piyasalarında yaşanan sert hareketlilik yalnızca karayolu taşımacılığının maliyetlerini artırmıyor. Havacılık sektörünün en önemli gider kalemlerinden biri olan jet yakıtı da yüksek petrol fiyatları, rafineri kapasitesindeki sıkışıklık ve Orta Doğu kaynaklı arz kesintilerinden etkileniyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin (IATA) verilerine göre küresel ortalama jet yakıtı fiyatı son haftada yüzde 4.9 gerileyerek 185.43 dolar/varil oldu. Ancak fiyat, bir önceki hafta 194.90 dolar/varile kadar yükselmişti. Bu hareket, havacılık sektörünün yakıt piyasasındaki oynaklığa ne kadar açık olduğunu ortaya koyuyor.

JET YAKITI DA AYNI BASKIYLA KARŞI KARŞIYA
Petrol fiyatlarındaki yükseliş rafinerilerden çıkan ürünlerin maliyetlerini de etkiliyor. Ancak motorin ve jet yakıtının fiyatı yalnızca ham petrol fiyatından oluşmuyor. Rafineri marjları, ürün arzı, nakliye maliyetleri, vergiler ve bölgesel talep de nihai fiyat üzerinde belirleyici oluyor.

Jet yakıtı ile dizel aynı orta distilat ürün grubunda yer alıyor. Bu nedenle rafineri kapasitesindeki sıkışıklık ve küresel ürün arzındaki bozulma iki piyasayı da doğrudan etkiliyor. Orta Doğu ve Rusya kaynaklı rafineri ve tedarik sorunları, son dönemde küresel dizel ve jet yakıtı piyasasında arz baskısını artırdı.

AVRUPA’DA AÇIK, ABD VE ASYA’DA FAZLA
Orta Doğu'daki çatışmaların enerji sevkiyatlarını aksatması, Avrupa'nın jet yakıtı tedarik zincirindeki baskıyı artırdı. Bölgeden yapılan sevkiyatların azalmasının ardından Avrupa, açığı kapatabilmek için ABD, Kanada, Nijerya ve Asya'daki alternatif tedarikçilere yöneldi.

Enerji danışmanlık şirketi Energy Aspects'in tahminlerine göre Avrupa'nın 2026'nın dördüncü çeyreğinde günlük yaklaşık 510 bin varillik jet yakıtı arz açığı vermesi bekleniyor. Buna karşılık aynı dönemde ABD'de günlük yaklaşık 18 bin varil, Asya-Pasifik bölgesinde ise 419 bin varil arz fazlası öngörülüyor.

Ortaya çıkan bölgesel dengesizlik, Avrupa'nın uzak pazarlardan daha fazla jet yakıtı temin etmesine yol açıyor. Bu görünümün sürmesi halinde Avrupa'daki havayolu şirketleri açısından yakıt maliyetleri ve tedarik güvenliği üzerindeki baskının devam etmesi bekleniyor.

YENİ TEDARİK NOKTASI GÜNEY KORE
Avrupa'daki arz açığının büyümesiyle birlikte alternatif tedarikçiler daha fazla önem kazandı. Bu süreçte Güney Kore, Avrupa'ya jet yakıtı sağlayan öne çıkan kaynaklardan biri haline geldi.

Kpler verilerine göre Güney Kore'den Avrupa'ya yapılan jet yakıtı sevkiyatı eylül ayında günlük 129 bin varile ulaştı. Bu rakam, Ekim 2022'den bu yana Güney Kore'den Avrupa'ya gerçekleştirilen en yüksek aylık sevkiyat hızına işaret etti. Güney Kore'deki yüksek rafineri üretimi ve Avrupa ile Asya arasındaki fiyat farkı, sevkiyatların ekonomik olarak daha cazip hale gelmesini sağladı.

STOKLAR SON 7 YILIN EN DÜŞÜK SEVİYESİNDE
Avrupa'nın alternatif kaynaklara yönelmesi, kıtadaki jet yakıtı stoklarında yaşanan sıkışmayla birlikte gerçekleşiyor. Avrupa'nın en önemli petrol rafineri ve depolama merkezlerinden Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) bölgesindeki bağımsız jet yakıtı stokları, eylül ayında son yedi yılın en düşük seviyesine geriledi.
Stoklardaki düşüş, Avrupa'nın dış tedarike olan ihtiyacını artırırken olası yeni sevkiyat kesintilerine karşı piyasanın hareket alanını da daraltıyor.

ASYA, AVRUPA'NIN AÇIĞINI KAPATMAYA ÇALIŞIYOR
Avrupa'daki arz sıkışıklığında Asya'nın rolü giderek artıyor. Kpler verilerine göre Asya'dan Avrupa'ya jet yakıtı ihracatı geçen yıl aylık ortalama yaklaşık 1.5 milyon varil seviyesinde gerçekleşti.
Özellikle Güney Kore'den gelen sevkiyatların hızlanması, Avrupa'nın Orta Doğu kaynaklı tedarik kaybını daha uzak rotalardan telafi etmeye çalıştığını gösteriyor. Asya ile Avrupa arasındaki jet yakıtı fiyat farkının açılması da uzun mesafeli sevkiyatları ticari açıdan daha cazip hale getiriyor.

JET YAKITINDA BÖLGESEL ARZ DENGESİ
2026'nın dördüncü çeyreğine ilişkin tahmin
Avrupa: Günlük 510 bin varil açık
ABD: Günlük 18 bin varil fazla
Asya-Pasifik: Günlük 419 bin varil fazla
Kaynak: Energy Aspects

YAKIT MALİYETİ HAVAYOLLARINI ZORLUYOR
Yükselen jet yakıtı fiyatlarının şirket bilançolarına etkisi de giderek daha görünür hale geliyor. Lufthansa, 2026'da yüksek jet yakıtı fiyatlarının şirkete getireceği ek maliyetin daha önce öngörülen 1.5 milyar euroyu aşacağını açıkladı. Şirket yönetimine göre yakıt giderleri toplam havayolu maliyetlerinin yaklaşık yüzde 30-40'ını oluşturabiliyor.
Ryanair ise yüksek yakıt fiyatlarının sektörde maliyet baskısını artırdığını belirtirken, yakıt ek ücreti uygulamayacağını açıkladı. Şirket, yakıt fiyatlarının yüksek seyretmesinin sektörde bilet fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini değerlendiriyor.

2026'DA HAVACILIK SEKTÖRÜNDE ÖNE ÇIKAN KAPANMA VE YENİDEN YAPILANDIRMALAR
Havayolu şirketi    Ülke / Bölge    2026'daki durum
Air Antilles    Fransa / Karayipler    Mahkeme kararıyla tasfiye edildi, işletme ruhsatı geri çekildi
Spirit Airlines    ABD    2 Mayıs'ta kontrollü tasfiye sürecini başlattı ve tüm uçuşlarını iptal etti
European Cargo    İngiltere    Faaliyetlerini durdurdu
AirSWIFT    Filipinler    Faaliyetlerini durdurdu
TezJet Airlines    Kırgızistan    Operasyonları geçici olarak askıya alındı
Izhavia    Rusya    Faaliyetlerini durdurdu
airBaltic    Letonya    Chapter 11 kapsamında yeniden yapılandırma sürecine girdi; uçuşlarını sürdürüyor

Air Antilles'in tasfiyesine 27 Nisan 2026'da karar verilirken, şirketin hava taşıma sertifikası 1 Mayıs itibarıyla geri çekildi.

Spirit Airlines ise 2 Mayıs 2026'da kontrollü şekilde faaliyetlerini sonlandırma sürecine başladığını ve tüm uçuşlarını iptal ettiğini açıkladı. Şirket, finansal yeniden yapılanma çabalarının ardından petrol fiyatlarındaki sert yükselişin de mali görünümünü önemli ölçüde bozduğunu bildirdi.

airBaltic ise faaliyetlerini durdurmuş değil. Şirket, ABD'de Chapter 11 kapsamında yeniden yapılandırma sürecine girerken mahkemeden ilk onayı aldı. Havayolu uçuşlarını ve rezervasyonlarını sürdürürken borçlarını ve filosunu yeniden yapılandırmayı planlıyor.