Güneş'in manyetik aktivitesinin yüzeye yaklaştığı tespit edildi

Dünya’dan yaklaşık 150 milyon kilometre uzaktaki Güneş’te meydana gelen büyük patlamalar, yüklü parçacık bulutlarını gezegenimize doğru savurarak uyduları, iletişim ağlarını, GPS sistemlerini ve elektrik şebekelerini tehdit edebiliyor. Bu uzay havası olaylarını önceden tahmin etmek, Güneş’in 11 yıllık manyetik döngüsünü doğru anlamayı gerektiriyor.

Ancak yüzyıllardır izlenen güneş lekeleri ve yüzey patlamaları, parlak yüzeyin altındaki değişimleri tek başına açıklayamıyor. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS) dergisinde yayımlanan araştırma, Güneş’in iç titreşimlerini inceleyerek bu sürece ilişkin yeni bulgular sundu.

SES DALGALARIYLA İNCELEME 

Güneş, frekansları manyetik aktivitesine bağlı olarak değişen ses dalgalarıyla büyük bir çan gibi titreşiyor. Araştırmacılar, 'helyosismoloji' adı verilen yöntemle bu iç titreşimleri ölçerek yüzey altındaki yapısal değişimleri takip etti.

Dünya geneline yayılan altı teleskoptan oluşan Birmingham Güneş Salınımları Ağı’nın (BiSON) 40 yıllık gözlem verilerini analiz eden ekip, 1987–2025 yılları arasındaki 22, 23, 24 ve 25. güneş döngülerini inceledi. Bulgular, manyetik aktivitenin yüzeyin yaklaşık 1.000 kilometre altındaki sığ katmanlarda giderek daha dar bir alanda yoğunlaştığını gösterdi.

MANYETİK YAPIDA DEĞİŞİM 

Yale Üniversitesi’nden Prof. Sarbani Basu, Güneş’in iç salınımları ile yüzey aktivitesi arasındaki ilişkinin son birkaç döngüde belirgin biçimde değiştiğini belirtti. Basu’ya göre bu durum, yalnızca manyetik alanların zayıflamasıyla açıklanamıyor; manyetik enerjinin yüzey altında depolanma biçimi de yeniden düzenleniyor. Çalışmanın başyazarı Birmingham Üniversitesi’nden Prof. Bill Chaplin ise Güneş’in yükselip alçalan manyetik aktivitesini, uzay havasını şekillendiren bir 'aktif biyoritim' olarak tanımladı.

Geleneksel yüzey ölçümlerinin tablonun tamamını yansıtmadığını vurgulayan Chaplin, incelemelerinin manyetik aktivitenin her döngüde yüzeye daha yakın bir alana hapsolduğunu gösterdiğini ve bu tür bir keşfin bilim tarihinde ilk olduğunu ifade etti.

UZAY HAVASI TAHMİNLERİ 

Araştırma, 25. Güneş Döngüsü’nün geleneksel yüzey göstergelerine göre önceki dönemlerden daha zayıf görünmesine rağmen, yüksek frekanslı salınımlar açısından geçmiş döngülerle benzer güçte bir enerjiye sahip olduğunu ortaya koydu.

BiSON ağı, mevcut döngünün kalan bölümünde ve gelecek 26. döngüde gözlemlerini sürdürerek manyetik aktivitedeki bu kaymanın kalıcı olup olmadığını sınayacak. Güneş patlamalarının küresel teknolojik altyapı üzerindeki riski artarken, yüzey altındaki titreşimlerin izlenmesinden elde edilen bulguların gelecekteki uzay havası tahmin modellerinin kapsamlı biçimde güncellenmesine katkı sağlaması bekleniyor.