Andromeda'da dev keşif: Süpernova aşaması ilk kez atlandı

Gökbilim dünyasında ‘yıldız ölümü’ denince akla gelen görkemli süpernova patlamaları, her zaman yaşanmıyor olabilir. Andromeda galaksisinde tespit edilen dev bir yıldızın, patlama aşamasını tamamen atlayarak doğrudan bir kara deliğe dönüştüğü belirlendi.

Columbia Üniversitesi liderliğindeki uluslararası bir araştırma ekibi, NASA’nın NEOWISE misyonu verilerini kullanarak astronomi tarihinde nadir görülen bir olayı gün yüzüne çıkardı. M31-2014-DS1 kodlu süper dev yıldızın, beklenen dramatik patlamayı gerçekleştirmek yerine sessizce sönerek bir kara deliğe dönüştüğü tespit edildi. Bu gelişme, yıldızların yaşam döngüsü ve kara delik oluşumu hakkındaki 50 yıllık teorileri kökten değiştirme potansiyeline sahip.

ARŞİV VERİLERİNDEN ÇIKAN BÜYÜK SIR

Keşif, 2014 yılından bu yana kamu arşivlerinde bekleyen kızılötesi verilerin sistematik analiziyle ortaya çıktı. Baş araştırmacı Kishalay De, süreci şu sözlerle özetliyor: "Yıldızın dramatik ve sürekli sönmesi çok sıra dışı. Bu durum, çekirdeğin süpernova olmadan doğrudan bir kara deliğe çöktüğünü gösteriyor."

M31-2014-DS1: SESSİZ ÇÖKÜŞÜN KANITI

Dünya'dan 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan ve başlangıçta Güneş'in 13 katı kütleye sahip olan M31-2014-DS1, ölümü sırasında farklı bir yol izledi:

• Kızılötesi parlama: 2014-2017 yılları arasında yıldızın kızılötesi emisyonu istikrarlı şekilde arttı.
• Görünür ışıkta yok oluş: 2023 yılına gelindiğinde yıldızın parlaklığı 10 bin kat azalarak tamamen kayboldu.
• Doğrudan çökme (Direct Collapse): Yıldız, dış katmanlarını uzaya fırlatmak yerine içe doğru çöktü. Geriye kalan zayıf parıltının, yeni oluşan kara deliği çevreleyen toz bulutundan kaynaklandığı düşünülüyor.

KOZMİK MODELLER YENİDEN ŞEKİLLENİYOR

Bu keşif, astronomi ve fizik dünyasında birçok stratejik değişimi beraberinde getiriyor:

• Süpernova tahminleri: Doğrudan çökme olaylarının sanılandan daha yaygın olması, evrende gerçekleşen süpernova sayısı tahminlerini düşürebilir.
• Element dağılımı: Demir gibi ağır elementlerin ana kaynağı olan süpernovaların azalması, galaksilerin kimyasal evrim modellerini etkiler.
• Kütle çekim dalgaları: Kara delik birleşmelerinin sıklığı ve evrendeki kara delik popülasyonu hakkındaki hesaplamalar güncellenecek.

GELECEĞİN UZAY ARAŞTIRMALARI

Harvard Üniversitesi’nden Morgan MacLeod, "Kara deliklerin oluşum sürecini canlı olarak izliyoruz ve bu sürecin nasıl işlediği hakkında çok şey öğreniyoruz" diyerek keşfin önemini vurguluyor. Uzmanlar, şimdi arşivlerdeki benzer verileri tarayarak bu ‘sessiz ölüm’ olaylarının evrende ne kadar yaygın olduğunu belirlemeyi hedefliyor. Bu çalışma, sadece saf bilimsel bir merak değil, aynı zamanda evrenin kaynak haritasını ve fizik kurallarını anlamak adına dev bir ticari ve teknolojik veri madenciliği başarısı olarak görülüyor.