Bir insandan robot resmi çizmesini isterseniz, ya bilimkurgu filmlerinden ilham alacak ya da dünyadaki doğal tasarımlara yönelecektir. İnsan, köpek, belki bir örümcek ilham kaynağı olabilir. Yaratıcı bir robot tasarımcısı dahi önceden tasarlanmış sınırların çok dışına çıkmaz. Ancak aynı görevi yapay zeka kontrolündeki bir bilgisayar simülasyonuna verirseniz sonuçlar sizi şaşırtabilir. Robotlar, genellikle belirli görev ve ortamlara yönelik inşa ediliyor. Örneğin bir depo robotunun işlevleri net olarak belirleniyor ve önceden tanımlanmış koşullar dışında kendini hemen hiçbir şeye adapte edemiyor. Bir amaca yönelik geliştirilen robot, koşullar ağırlaştığında o amacı dahi gerçekleştirmekte zorlanabiliyor. Mesela engebeli araziler için tasarlanıp tanımlanmış dış mekan robotları, hususen programlanmadıkları zorluklarla baş edemeyebiliyorlar. Ta-bir-i caizse açık alanda baş döndürücü hareketler yapabilen bir robot, aniden çamura saplandığında teknolojik olarak tost makinasının gerisine düşebiliyor.
HER MODÜL BİR ROBOT
İşte ABD İllinois Northwestern Üniversitesi araştırmacıları, bunu kırmanın peşinde. Belirli ortamlara yönelik robotlar tasarlamak ve bu makinaları her olası senaryoyu tahmin edip programlayarak gerçek hayata hazırlamak yerine, kendilerini yeniden yapılandırabilen ve duruma bağlı olarak hareketlerini uyarlayabilen robotlar geliştirmeye çalışıyorlar. Kamuoyuyla paylaşılan sonuç, garip görünen, garip hareket eden, sağlam, -öyle ki iki parçaya ayrılsa dahi yine de çalışabilen- modüler bir robot. Makina, çeşitli konfigürasyonlarda birleştirilebilen çok sayıda lego benzeri modülden oluşuyor. Aslında her modül, bir pil, motor ve bilgisayar içeren işlevsel bir robot. Bir modül, tek başına, bağımsız olarak dönüp, yuvarlanıp zıplayabiliyor. Modüller bir araya getirildiğinde işler ilginçleşiyor. Dahili bilgisayarları aracılığıyla iletişim kuran modüller zıplama, sürünme, yuvarlanma, dalgalanma gibi bir dizi başka hareket gerçekleştirebiliyor. Yani aslında robot bir bütün olarak A noktasından B noktasına ulaşmak için ne gerekiyorsa onu yapabiliyor. Yok edilmezlik yakıştırması da buradan geliyor. Çünkü herhangi bir modül hasar gördüğünde makinanın geri kalanı harekete devam etmenin bir yolunu buluyor ve birincil görevi neyse onu yerine getiriyor.
DİJİTAL EVRİM
Şu ana kadar robotları doğadaki hareket biçimlerine uyarlamaya yoğunlaşıldı. Peki, ya bu hareketler robotlar için ideal değilse? Araştırmacılar, bu soruya yapay zeka ile yanıt aradı ve robotların hareket etmesinin en etkili yolunu bulmaya çalıştı. Yapay zeka, bilgisayar ortamında binlerce olası robot konfigürasyonu üretti. Her bir tasarım sanal ortamda sayısız senaryo ile defalarca test edildi. En başarılı tasarımlar saklanırken zayıf olanlar elendi. Neticede yapay zeka şaşırtıcı bir konfigürasyon ortaya çıkardı. Öyle ki dış mekan testlerinde büyük hasar gördükten sonra bile bulunduğu ortama uyum sağlayabilen ve harekete devam edebilen bir robot geliştirildi. Araştırmacılar, buluşlarının simülasyondan çıkıp gerçek dünyaya adım atan ilk evrimleşmiş robot olduğunu iddia ediyor. Yaptıklarının bir robot tasarlamak yerine robot evriminin kurallarını tasarlamak olduğunu ve bu yaklaşımın robot tasarımını bir tür dijital evrime dönüştürdüğünü iddia ediyorlar.
Mühendisler buluşları konusunda çok iddialı, ancak teknoloji fiziksel olarak henüz yolun çok başında. Makinanın sensörleri yok, engelleri göremiyor, çevresini haritalandırama- dığı gibi nereye gittiğini de net olarak bilmiyor. Yavaş, beceriksizce hareket ediyor ve algılama yeteneklerinden yoksun. Araştırmacılar da robotun kullanışlı olmadığının farkında. Ancak birincil amaçlarının bu olmadığını vurguluyorlar. Hedef, robotlara yönelik yaygın araştırma biçimlerini ve mühendislik çalışmalarını değiştirmek. Yapay zeka destekli evrimsel robotiğin düzeni değiştirebileceğini düşünüyorlar. Çalışmayla ilgili makale, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlandı.
