Yenilenebilir enerjide şebeke darboğazı: 2 bin 500 gigavatlık proje sırada bekliyor

Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA), COP31 Başkanlığı ve Küresel Yenilenebilir Enerji İttifakı (GRA) ortaklığıyla hazırlanan izleme raporu, şebeke altyapısındaki tıkanıklığın küresel iklim ve enerji hedeflerini riske attığını ortaya koydu.

2 BİN 500 GİGAVATLIK ENERJİ BAĞLANTI SIRASI BEKLİYOR
Dünya genelinde ileri aşamadaki toplam yaklaşık 2 bin 500 gigavatlık yenilenebilir enerji, depolama ve büyük elektrik yükü projesi şebeke bağlantı sıralarında bekliyor.

2025'TE 5,15 TARAVATA ULAŞTI
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA), COP31 Başkanlığı ve Küresel Yenilenebilir Enerji İttifakı (GRA) işbirliğiyle hazırlanan "BAE Mutabakatı'nın Hayata Geçirilmesi: 2030'a Kadar Yenilenebilir Enerji Kapasitesinin Üç Katına ve Enerji Verimliliğinin İki Katına Çıkarılmasına Yönelik İlerlemenin İzlenmesi" raporuna göre, küresel yenilenebilir elektrik kurulu gücü 2025 sonunda 5,15 teravata ulaştı.

GEÇEN YIL 693 GİGAVAT DEVREYE ALINDI
Dünya genelinde geçen yıl 693 gigavat yeni yenilenebilir elektrik kapasitesi devreye alınırken, yıllık büyüme oranı yüzde 15,5'in üzerine çıktı. Küresel yenilenebilir kapasitenin 2030'a kadar 11,2 teravata çıkarılması için 2026-2030 döneminde her yıl ortalama yaklaşık 1,2 teravat yeni kapasite eklenmesi gerekiyor.

HEDEFİN 600 GİGAVAT ALTINDA KALACAK
Rapora göre, 2025'te kaydedilen büyüme oranının bu on yılın kalanında korunması halinde küresel yenilenebilir kurulu güç 2030 sonunda 10,6 teravata ulaşacak ve 11,2 teravatlık hedefin yaklaşık 600 gigavat altında kalacak.

Bu nedenle 2030'a kadar yaklaşık 6,02 teravat ilave yenilenebilir elektrik kapasitesine ihtiyaç duyuluyor. Bu da 2025'teki 693 gigavatlık ilave kapasiteye karşılık, 2026-2030 döneminde yıllık ortalama yaklaşık 1,2 teravat yeni kapasitenin sisteme eklenmesini gerektiriyor.

ŞEBEKE BAĞLANTISI 2 BİN 500 GİGAVATLIK PROJEYİ BEKLETİYOR
Raporda, bazı pazarlarda şebeke planlamasının yenilenebilir kapasite ve elektrik talebindeki artışa ayak uyduramaması nedeniyle bağlantı bekleme sürelerinin yükseldiği belirtildi.

Şebeke kapasitesindeki sınırlamalar yalnızca yeni üretim tesislerinin nerede sisteme bağlanabileceğini değil, yeni elektrik talebinin hangi bölgelerde karşılanabileceğini de kısıtlıyor.

Dünya genelinde ileri aşamadaki yaklaşık 2 bin 500 gigavatlık yenilenebilir enerji, depolama ve büyük elektrik yükü projesi bağlantı sıralarında bulunuyor.

ABD'de şebeke bağlantı başvuruları 2024'teki 2 bin 290 gigavatlık zirvenin ardından 2025 sonunda 2 bin 60 gigavata gerilerken, yalnızca 549 gigavatlık kapasitenin taslak veya imzalanmış bağlantı anlaşmasına sahip olduğu belirtiliyor. Ülkede bağlantı başvurusundan işletmeye geçişe kadar geçen medyan süre ise 5 yılı aşmış durumda.

Avrupa Birliği'nde 340 gigavattan fazla proje bağlantı anlaşmasına sahip bulunurken, yaklaşık 700 gigavatlık ilave proje bağlantı kuyruğunda yer alıyor.

Şebeke kısıtları, yenilenebilir elektrik üretimindeki kısıtların da önemli nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Almanya, Fransa ve Hollanda'da 2025'te toplam 3,9 teravatsaat yenilenebilir elektrik üretimi kısıntıya uğrarken, bu miktar 2024'e göre yüzde 21 arttı ve rekor seviyeye ulaştı.

İngiltere'de rüzgar enerjisindeki kısıntı 2020'de yaklaşık 3,8 teravatsaat seviyesindeyken 2025'te 10 teravatsaate çıktı. Raporda şebeke sınırlamalarının bu kısıntının önemli nedenlerinden biri olduğu, sistem kısıtları ile yenilenebilir üretimin talebi aştığı dönemlerin de etkili olduğu ifade edildi.

IRENA'nın güncellenmiş 1,5 derece senaryosuna göre, yenilenebilir kapasitenin üç katına çıkarılması hedefi doğrultusunda şebekelerin modernizasyonu, güçlendirilmesi, genişletilmesi ve dayanıklılığının artırılması için 2030'a kadar yıllık yaklaşık 902 milyar dolar yatırım gerekiyor.

Buna karşılık, iletim ve dağıtım şebekelerine yönelik yıllık yatırım 2025'te yaklaşık 450 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Mevcut şebekede 1,2 ila 1,6 teravatlık projeye bağlantı kapasitesi açılabilir
Rapora göre, yeni şebeke hatları tamamlanmadan önce mevcut sistemin bağlantı kapasitesinin daha etkin kullanılmasına yönelik çözümler de bulunuyor.

Şebeke geliştirme teknolojileri ile daha esnek bağlantı düzenlemelerinin birlikte kullanılması halinde dünya genelinde ileri aşamadaki 1,2 ila 1,6 teravatlık projenin bağlantısına imkan verecek kapasitenin açığa çıkarılabileceği hesaplanıyor.

Raporda, mevcut hidroelektrik santrallerinin bağlantı noktalarının rüzgar ve güneş projeleriyle hibrit kullanılması da şebekenin daha etkin değerlendirilmesine yönelik seçenekler arasında gösterildi.

Avrupa Birliği üyesi 7 ülkedeki mevcut hidroelektrik tesislerinin hibrit hale getirilmesiyle mevcut bağlantı noktalarına 25 gigavat ilave rüzgar ve güneş kapasitesi bağlanabileceği hesaplanıyor.

Elektrik sistemlerinin artan yenilenebilir üretimi karşılayabilmesi açısından enerji depolamanın da önemli bir esneklik kaynağı olduğu belirtiliyor.

Küresel batarya depolama sistemlerine 2025'te yaklaşık 112 gigavat güç ve 307 gigavatsaat enerji kapasitesi eklendi. Bu, 2024'te eklenen 76 gigavatlık güç kapasitesine göre yüzde 48 artışa işaret etti.

Pompaj depolamalı hidroelektrik dahil enerji depolamaya yapılan yatırım da 2025'te yıllık bazda yüzde 33 artarak 103 milyar dolara ulaştı.

Yıllık yeni güneş kapasitesi ile depolama kapasitesi ilaveleri arasındaki oran 2016'da 56'ya 1 seviyesindeyken 2025'te 6'ya 1'e geriledi. Bu oranın 2026'da 4'e 1'e düşmesi bekleniyor.

Raporda, yenilenebilir elektrik üretiminin daha yüksek oranlarda sisteme entegre edilebilmesi için şebekelerin genişletilmesi ve modernize edilmesi, enerji depolamanın yaygınlaştırılması, daha esnek bağlantı düzenlemelerinin geliştirilmesi ve mevcut şebeke kapasitesinin daha etkin kullanılması gerektiği vurgulandı.