Yapay zeka teknolojilerinin hızlı yükselişi, küresel enerji şebekeleri ve su kaynakları üzerinde benzeri görülmemiş bir baskı yaratırken, bilim insanları çözümü atmosferin dışında arıyor. Pennsylvania Üniversitesi (Penn) Mühendislik Fakültesi araştırmacıları, yapay zeka hesaplamalarına yönelik artan talebi karşılamak üzere Dünya yörüngesinde konuşlandırılacak yeni nesil bir veri merkezi tasarımı geliştirdi.
Geleneksel karasal veri merkezlerinin aksine, bu yeni sistem yapay zeka ‘çıkarım’ süreçlerini (eğitilmiş modellerin sorgulanması) uzaya taşıyarak Dünya üzerindeki karbon ayak izini ve soğutma suyu ihtiyacını sıfıra indirmeyi hedefliyor.
PASİF YÖNLENDİRME İLE MAKSİMUM VERİMLİLİK
Mevcut uzay tabanlı veri merkezi önerileri genellikle milyonlarca bağımsız uyduyu veya inşası zor devasa yapıları içerirken, Penn ekibinin tasarımı ‘orta bir yol’ izliyor. Sistem, yapraklı bir bitkiyi veya boncuklu bir kolyeyi andıran bir mimariye sahip. Binlerce bilgi işlem düğümü (çip, panel ve soğutucu içeren modüller), ‘bağlantı kablosu’ (tether) adı verilen halat benzeri yapılarla birbirine bağlanarak yörüngede uzun zincirler oluşturuyor.
Projenin kıdemli yazarı Doçent Igor Bargatin, tasarımın devrim niteliğindeki özelliğini şu sözlerle açıklıyor: "Bu, ölçeklenebilir ve pasif yönlendirmeye öncelik veren ilk tasarımdır. Güneş panellerini güneşe çevirmek için motor veya itici kullanmıyoruz. Bunun yerine yerçekimi, merkezkaç kuvveti ve güneş ışığının yarattığı basıncı kullanarak sistemin doğal olarak dengede kalmasını sağlıyoruz."
Bu pasif denge mekanizması, sistemin ağırlığını, güç tüketimini ve karmaşıklığını önemli ölçüde azaltarak ticari uygulanabilirliğini artırıyor.
20 MEGAVATLIK GÜÇ KAPASİTESİ
Simülasyonlara göre, tek bir kablolu sistem kilometrelerce uzunluğa erişebiliyor ve Dünya üzerindeki orta ölçekli bir veri merkezine eşdeğer olan 20 megavatlık işlem gücü sağlayabiliyor.
Sistem, yapay zeka modellerinin ‘eğitimi’ için gereken devasa veri transferi ve gecikme süreleri nedeniyle uygun olmasa da, ‘çıkarım’ aşaması için ideal bir çözüm sunuyor. Bargatin, yapay zeka talebinin büyük kısmının, halihazırda eğitilmiş modellerin (ChatGPT gibi araçların) sorgulanmasından kaynaklandığını, bu nedenle yörünge merkezlerinin Dünya'nın yükünü hafifletmekte kritik rol oynayacağını belirtiyor.
MİKROMETEORLARA KARŞI ‘RÜZGAR ÇANI’ ETKİSİ
Uzay ortamının en büyük risklerinden biri olan mikrometeoroid (küçük göktaşı) çarpmalarına karşı sistemin dayanıklılığı da test edildi. Araştırmacılar, yapının darbeler karşısında ‘rüzgar çanı’ gibi davrandığını tespit etti. Bir parça darbe aldığında oluşan titreşim, bağlantı halatları boyunca yayılarak sönümleniyor ve sistemin genel stabilitesi bozulmuyor.
Projenin bir sonraki aşamasında, simülasyonların ötesine geçilerek küçük ölçekli bir prototipin inşa edilmesi ve uzay koşullarında test edilmesi hedefleniyor. Başarılı olması durumunda, gezegenimizi çevreleyen modüler veri merkezlerinden oluşan bir kuşak, dijital geleceğimizin enerji altyapısını oluşturabilir.
