Webb Uzay Teleskobu erken evrende süpernova yakaladı

Illinois Urbana-Champaign Üniversitesi’nden Ming-Yang Zhuang liderliğindeki ekip, Webb Teleskobu'nun iki ayda bir aynı gökyüzü bölgesini inceleyen NEXUS programında geçici bir gök olayı tespit etti. Araştırmanın 29 Eylül’de arXiv ön baskı sunucusunda yayımlanan sonuçları, AT 2026abck’nin uzak bir galakside meydana gelen süpernova olabileceğine işaret ediyor. Kesin sınıflandırma için ek gözlemler gerekiyor.

MERCEKLENMEDEN DOĞRUDAN GÖZLEM 

Olay, kırmızıya kayma değeri 5,017 olan ve yıldız oluşumunun sürdüğü bir galakside belirlendi. Kırmızıya kaymanın 5’i aştığı uzaklıklarda daha önce doğrulanan tek süpernova, kütleçekimsel merceklenmeyle 30 kat büyütülerek gözlemlenebilmişti.

AT 2026abck ise bir galaksi kümesinin mercekleme etkisi olmadan doğrudan tespit edildi. 28 Mayıs 2026’da boş görünen bölgede yaklaşık 71 gözlem günü sonra, 27,4 kadir parlaklığında bir kaynak ortaya çıktı. Araştırmacılar, kaynağın patlamadan sonraki ilk 4–10 gün içinde gözlemlendiğini tahmin ediyor.

SICAKLIK VE PARLAKLIK 

Modellemeler, patlamanın yaklaşık 17 bin Kelvin sıcaklığa, Dünya-Güneş mesafesinin 46 katı yarıçapa ve saniyede yaklaşık 3 × 10⁴³ erg ışınım gücüne ulaştığını gösterdi. Olay, galaksi merkezinden 3 bin 600 ve 4 bin 200 ışık yılı uzaklıktaki iki bileşen arasında gerçekleşti.

Bu konum, kara deliğin bir yıldızı parçalaması veya aktif galaksi çekirdeği parlaması senaryolarıyla uyuşmuyor. Erken evredeki yüksek morötesi ışınım ve sıcaklığın Tip Ia olasılığını da dışladığı, bulguların büyük bir yıldızın çekirdek çökmesiyle oluşan Tip II süpernovayı desteklediği belirtiliyor.

Ekip, adayın benzer evrelerdeki normal Tip II süpernovalardan daha sıcak ve parlak olduğunu ifade ediyor. Bu özelliklerin yoğun yıldız çevresi maddeyle etkileşimden veya genişlemiş yıldız zarfının şok etkisiyle soğumasından kaynaklanabileceği değerlendiriliyor.

GALAKSİ VE TAKİP 

Ev sahibi galaksinin yaklaşık 6 milyar Güneş kütlesinde yıldıza sahip olduğu belirlendi. Metal içeriği Güneş’in 0,3 katı olan galakside, yılda 14–21 Güneş kütlesi düzeyinde yıldız oluşuyor. Bu özellikler, galaksiyi aynı uzaklıkta spektroskopik olarak doğrulanmış tek süpernova SN Eos’un ev sahibinden belirgin biçimde ayırıyor.

Mevcut analizlerin geniş bant fotometriye dayandığını vurgulayan araştırmacılar, kesin sınıflandırma ve aşırı parlak süpernova olasılığının sınanması için ayrıntılı NIRSpec spektroskopisi ile hızlı Webb Teleskobu takip gözlemlerine ihtiyaç olduğunu belirtiyor.