Trump-Şi zirvesinde gündem yapay zeka ve çip

ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu hafta gerçekleştireceği zirve, iki ülke arasındaki yapay zeka ve teknoloji rekabetinin gölgesinde yapılacak. Küresel yapay zeka pazarında liderlik mücadelesi devam ederken, kontrolsüz yapay zeka sistemlerinden kaynaklanabilecek güvenlik risklerinin de görüşmelerin önemli başlıkları arasında yer alması bekleniyor. 

Carnegie Uluslararası Barış Vakfı Çin Yapay Zeka Girişimi Eş Direktörü Scott Singer, teknoloji diplomasisinin ABD-Çin ilişkilerinin genel seyriyle doğrudan bağlantılı ilerlediğine dikkat çekiyor.

DİPLOMASİ TRAFİĞİ

Zirve öncesindeki temaslarda da yapay zeka gündemi öne çıktı. New York’ta Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile bir araya gelen ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, taraflar arasında sürdürülebilir bir diyalog mekanizması kurulmasına yönelik ilk temaslardan birini gerçekleştirdi.

Trump’ın bilim ve teknoloji danışmanı Michael Kratsios da iki ülkenin ortak risklerden kaçınmasına yönelik iş birliğinin önemini vurguluyor. Bu temaslar, yapay zeka sektöründeki şirketlerin ve teknoloji yatırımcılarının dikkatini liderler zirvesinden çıkabilecek kararlara çevirmiş durumda.

ORTAK RİSKLER

Görüşmelerin teknik gündeminde yapay zeka destekli siber saldırılar, biyolojik silah riskleri, büyük ölçekli model arızaları ve otonom sistemlerde kontrol kaybı gibi iki ülkeyi de etkileyebilecek güvenlik sorunları bulunuyor. Tsinghua Üniversitesi Uluslararası Güvenlik ve Strateji Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Sun Chenghao, Çin tarafında da otonom ajan güvenliği, siber tehditler ve kötü niyetli kullanım senaryolarına yönelik hassasiyetin arttığını belirtiyor. Finans, elektrik, telekomünikasyon ve ulaşım gibi kritik altyapıların gelişmiş yapay zeka sistemlerinden kaynaklanabilecek açıklarına karşı korunması da gündemdeki başlıklardan biri.

BİLDİRİM MEKANİZMASI

ABD tarafı, ulusal güvenlik seviyesine ulaşan kritik yapay zeka vakalarında iki ülke arasında hızlı bilgi paylaşılmasını sağlayacak yeni bir bildirim mekanizması kurulmasını öneriyor. Johns Hopkins Üniversitesi Uzmanı Samm Sacks ile Tsinghua Üniversitesi Yapay Zeka Uluslararası Yönetişim Enstitüsü Dekan Yardımcısı Xiao Qian, bu tür acil durum iletişim kanallarının taraflar arasında teknik güven oluşturulmasına katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. Amaç, özellikle beklenmedik model davranışları veya kritik altyapıları etkileyebilecek olaylarda iletişim kopukluğunun önüne geçmek.

ÇİP KISITLAMALARI

Güvenlik alanında diyalog arayışı sürerken yarı iletkenler ve gelişmiş GPU’lara yönelik ihracat kısıtlamaları ABD-Çin teknoloji rekabetinin en sert alanlarından biri olmaya devam ediyor. Trump yönetiminin ABD’nin teknolojik liderliğini koruma politikası kapsamında uyguladığı kısıtlamalar, Çinli yapay zeka laboratuvarlarını yerli donanım çözümlerine yöneltiyor.

Ankura Danışmanlık’tan Alfredo Montufar-Helu, ihracat kontrollerinde gevşemenin gündemde olmadığını belirtirken, Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden Prof. Will Cong ile The Asia Group’tan George Chen, Moonshot AI ve DeepSeek gibi Çinli şirketlerin daha düşük maliyetli ve verimli modellerle Anthropic ve OpenAI gibi Amerikan şirketleriyle aralarındaki farkı azaltmaya çalıştığını kaydediyor.

DAMITMA TARTIŞMASI

İki ülke arasındaki rekabet yalnızca donanımla sınırlı değil. Anthropic’in kendi Claude modellerinden yasa dışı biçimde veri alındığı veya 'damıtma' yöntemi kullanıldığı yönündeki iddiaları da teknoloji diplomasisinin tartışmalı başlıklarından biri haline geldi.

Pekin yönetimi ise ABD kaynaklı yazılım ve teknoloji sistemlerinden gelebilecek tehditleri kendi kritik altyapısı açısından ulusal güvenlik riski olarak değerlendiriyor. Böylece taraflar, bir yandan yapay zeka güvenliğinde iletişim ararken diğer yandan veri, model ve altyapı güvenliği konusunda karşılıklı kuşkularını sürdürüyor.

GÜVENLİK ÇAĞRILARI

Yapay zeka geliştirme hızının kontrol altına alınmasını ve Çin’e yönelik teknoloji kısıtlamalarının sıkılaştırılmasını savunan Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin açıklamaları da tartışmaların bir diğer boyutunu oluşturuyor.

Çin tarafında bu yaklaşım 'korku tellallığı' olarak nitelendirilirken, Çin Dışişleri Bakanlığı uluslararası iş birliğinin gerekliliğini savunuyor. Bu tablo, güvenlik konusunda sınırlı ortak çalışma alanları bulunmasına rağmen teknoloji politikalarında taraflar arasındaki mesafenin korunduğunu gösteriyor.

TEKNOLOJİ REKABETİ

Trump-Şi görüşmesine giderken ABD ile Çin arasında yapay zeka güvenliği konusunda belirli iletişim kanalları kurulmasına yönelik arayış sürerken, yarı iletken erişimi, ihracat kontrolleri ve yapay zeka modellerinin kullanımına ilişkin anlaşmazlıklar devam ediyor.

Zirvede alınacak kararlar; yapay zeka şirketlerinden yarı iletken tedarik zincirlerine, büyük dil modeli geliştiricilerinden teknoloji yatırımlarına kadar geniş bir alanı yakından ilgilendiriyor. Tarafların ortak riskler karşısında ne ölçüde teknik iş birliği geliştireceği ve rekabet alanlarını nasıl yöneteceği, görüşmenin en yakından izlenecek başlıkları arasında yer alıyor.