SpaceX'ten trilyon dolarlık uzay vizyonu: Yörünge veri merkezleri

SpaceX, yörüngede milyonlarca güneş enerjili uydu ve yapay zeka çipinden oluşacak dev bir veri merkezi ağı kurma planını yatırımcılara sundu. Financial Times'ın haberine göre, şirket yapay zeka ekonomisinde kritik bir altyapı katmanına hakim olma girişimi olarak tanımladığı projeyi, önümüzdeki yıldan itibaren 124 metre yüksekliğindeki Starship roketiyle devreye almayı hedefliyor. Elon Musk planların yakın gelecekte hayata geçirilebileceğini söylerken, şirket dosyalarında yer alan kanıtlanmamış teknolojiler ve yüksek lojistik karmaşıklık, projenin ticari uygulanabilirliğini tartışmaya açıyor.

FIRLATMA YÜKÜ

SpaceX’in Starmind adını verdiği ve 1 milyon uydudan oluşması planlanan takımyıldızını sürdürebilmesi için fırlatma kapasitesinin bugünkü seviyelerin çok üzerine çıkması gerekiyor. UC Berkeley Uzay Bilimleri Laboratuvarı’ndan havacılık mühendisi Christopher Smith’in hesabına göre, uydulardaki çiplerin her beş yılda bir yenilenmesi halinde, her biri 60 uydu taşıyan Starship roketlerinin günde dokuzdan fazla fırlatma yapması gerekecek. Geçen yıl 165 fırlatmayla rekor kıran Falcon 9 yaklaşık iki günde bir görev yaparken, bugüne kadar yalnızca sekiz başarılı fırlatma gerçekleştiren Starship’in bu ölçeğe ulaşabilmesi için tam yeniden kullanılabilirliğe erişmesi gerekiyor. MIT’den George Lordos, Nvidia çipleri taşıyan ilk uydularla ağın başlangıcının yapılabileceğini, ancak nihai ölçeğin Starship’in görevler arasındaki dönüş süresini ne kadar kısaltabileceğine bağlı olduğunu belirtiyor.

SOĞUTMA SORUNU

Yörüngedeki veri merkezleri için en büyük mühendislik başlıklarından biri de vakum ortamında yüksek güçlü sistemlerin soğutulması. SpaceX, zirvede 250 kilovat güç üretecek her yapay zeka birimi için amonyak dolaştıran sıvı soğutma sistemleri ve 160 metrekarelik radyatör panelleri kullanmayı planlıyor. Vakumda konveksiyon bulunmadığı için ısının uzaklaştırılması doğrudan radyatör sistemlerine bağlı olacak. Advanced Cooling Technologies termal mühendisi McKenzie Sandberg’e göre, radyasyon kaynaklı veri bozulmaları ve sistem arızalarına karşı bileşenlerin tek merkezde toplanarak zırhlanması da gerekiyor.

RADYASYON KALKANI

Uzay radyasyonu, yüksek performanslı çiplerin uzun süreli çalışması açısından ayrı bir risk oluşturuyor. Yüksek enerjili parçacıkların elektronik sistemlerde veri bozulmasına ve bilgisayar çökmelerine neden olabilmesi nedeniyle, işlemcilerin özel koruyucu kalkanlar içinde tutulması planlanıyor. Termal yönetim ile radyasyon korumasının aynı tasarım içinde çözülmesi, yörünge veri merkezlerinin sürekli çalışabilmesi için temel mühendislik koşulları arasında yer alıyor.

EKONOMİK REKABET

Beş yıllık kullanım ömrünü tamamlayan uyduların yörüngeden çıkarılarak atmosferde yakılması, metal kirliliği ve uzay enkazı risklerini de gündeme getiriyor. Eski Harvard astrofizikçisi Jonathan McDowell, fırlatma ve imha trafiğinin 100 kat artması halinde atmosferik etkilerin yanı sıra, 700 metrekarelik güneş panellerinin de ciddi bir enkaz riski oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Projenin ticari başarısı ise yer tabanlı veri merkezleriyle maliyet rekabeti kurabilmesine bağlı. SpaceX, Teksas’ta kendi boru hattını inşa ederek her fırlatmada gereken 3,4 milyon litrelik sıvı metanın taşıma maliyetini azaltmayı, Gigasat fabrikasında binlerce yapay zeka uydusu üretmeyi ve 17 milyar dolarlık Terafab çip tesisi yatırımıyla donanım tedarik zincirini daha fazla kontrol etmeyi hedefliyor.