NASA Ay'da devasa yeni bir çarpma krateri keşfetti

NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) görüntülerinde saptanan krater, 11 Nisan ile 22 Mayıs 2024 arasında meydana gelen bir çarpışmayla oluştu. Intuitive Machines’te görüntü işleme uzmanı olan Robert Wagner, yapıyı rutin haritalama verilerini incelerken fark etti. Kratere, bilim insanı Tom McGetchin’in anısına 'McGetchin' adı verildi.

ÇARPMANIN ÖLÇEĞİ

Araştırmacılara göre krater, 3 ila 6 katlı bir bina büyüklüğündeki gök cisminin çarpmasıyla oluştu. Yaklaşık 222 metre genişliğinde ve 43 metre derinliğindeki yapı, modern gözlem döneminde Güneş Sistemi’nde belirlenen en büyük yeni çarpma krateri olarak tanımlanıyor.

Ay’da bu büyüklükte bir olayın yaklaşık yüzyılda bir görüldüğü belirtiliyor. LRO’nun Dar ve Geniş Açılı Kameraları (LROC), çarpışmanın yüzeyde bıraktığı izlerin ayrıntılı biçimde haritalanmasını sağladı.

SOĞUK NOKTA

LRO’daki Diviner cihazının ölçümlerine göre krater çevresindeki yaklaşık 4 millik alanda gece sıcaklığı, çevredeki regolitle karşılaştırıldığında 16 derece Fahrenhayt daha düşük.

Araştırmacılar, çarpışmanın Ay yüzeyindeki toz ve kırılmış kaya katmanını gevşeterek ısı tutma kapasitesini azalttığını belirtiyor. Böylece çarpmanın etkisi kraterin sınırları dışındaki geniş bir bölgede de ölçülebiliyor.

ARAÇLAR İÇİN RİSK

Gevşeyen regolit, Ay yüzeyinde çalışan keşif araçlarının tekerlek tutunmasını ve hareket kabiliyetini etkileyebilir. Bu nedenle yüzeydeki değişimlerin izlenmesi, NASA’nın Artemis programında planlanan uzun süreli insan faaliyetleri ile özel sektörün Ay lojistiği ve altyapı projelerinde risk değerlendirmesi açısından önem taşıyor.

UZUN SÜRELİ İZLEME

Koruyucu bir atmosferi bulunmayan Ay’a her yıl yaklaşık 140 uzay kayasının çarptığı ve bunların 30 fit genişliğinde kraterler oluşturduğu belirtiliyor. Yörüngede 17 yılı aşkın süredir görev yapan LRO, bugüne kadar 1.000’den fazla yeni krater ve 100 binin üzerinde ikincil yüzey değişikliği kaydetti.

Heyelanlar, sismik fay hatları ve yeraltı lav tünellerine ilişkin veriler de uzay coğrafyası kayıtlarını genişletiyor. Yazılım algoritmaları ve piksel düzeyindeki taramalarla oluşturulan bu haritalar, gelecekteki Ay üsleri ile ticari madencilik tesisleri için yer seçimi ve yatırım risklerinin değerlendirilmesinde kullanılabilecek.