Küresel sanayi üretimi ve yüksek teknoloji endüstrisi, nadir toprak elementleri (REE) üzerinden şekillenen yeni bir arz güvenliği sınavıyla karşı karşıya. Ana tedarikçi konumundaki Çin'in bu yıl uygulamaya koyduğu ihracat kısıtlamaları, tedarik zincirlerinde kırmızı alarm verilmesine neden oldu. Buna karşılık Avrupa Birliği, Çin'e olan bağımlılığı minimize etmek amacıyla kritik hammadde üretimini artırmaya yönelik stratejik planını açıkladı.
Fransız araştırma grubu Cercle CyclOpe’nin emtia raporuna göre, nadir toprak elementlerinin küresel ham üretimi son beş yılda yüzde 77 gibi çarpıcı bir artış gösterdi. 2019 yılında 220 bin ton olan üretim, 2024 yılı itibarıyla 390 bin tona ulaştı.
EKONOMİNİN ‘MANYETİK’ DÖRTLÜSÜ
Sektörün ekonomik değerinin aslan payını; neodimyum, praseodimyum, disprosyum ve terbiyum oluşturuyor. Bu dört element, geleneksel mıknatıslardan yaklaşık 10 kat daha güçlü olan neodim-demir-bor mıknatıslarının üretiminde kullanılıyor. Fransız danışmanlık şirketi Bartle’dan enerji yöneticisi Damien Ambroise, bu elementlerin mıknatısların boyutunu ve ağırlığını azaltırken performansını maksimize ettiğini vurguluyor. Özellikle tek bir açık deniz rüzgar türbininde bir tona kadar manyetik nadir toprak elementi kullanılması, bu hammaddelerin yeşil enerji dönüşümündeki rolünü gözler önüne seriyor.
SAVUNMA SANAYİİNİN VAZGEÇİLMEZİ
Havacılık ve savunma sanayii, nadir toprak elementlerinin en kritik tüketicileri arasında yer alıyor. ABD Kongre Araştırma Servisi verilerine göre, her bir F-35 savaş uçağının üretimi için 400 kilogramdan fazla nadir toprak elementi gerekiyor.
ABD'li savunma devi Lockheed Martin, aşırı yüksek sıcaklıklara dayanıklı mıknatıslar üretmek için samaryum elementine ihtiyaç duyuyor. Ayrıca skandiyum, havacılıkta kullanılan hafif ve güçlü alüminyum bazlı alaşımların yanı sıra, üst düzey spor ekipmanlarında da tercih ediliyor.
ELEKTRİKLİ ARAÇLAR VE DİJİTAL DÖNÜŞÜM
Fransa Jeoloji ve Maden Araştırma Bürosu’nun tahminlerine göre, her bir hibrit veya elektrikli aracın batarya ve motorunda 1,2 ila 3,5 kilogram arasında nadir toprak elementi bulunuyor. Ayrıca içten yanmalı motorların katalitik konvertörlerinde kullanılan lantan ve seryum, emisyon azaltımında kilit rol oynuyor.
Tüketici elektroniğinde ise 2024 yılında dünya genelinde satılan 1,24 milyar akıllı telefon için toplamda 3 bin 700 tondan fazla nadir toprak elementi kullanıldığı hesaplanıyor. Her cihazda ortalama 3 gram bulunan bu maddeler, ekran performansını artırırken titreşim özelliklerini de sağlıyor.
TIP VE KİMYA ENDÜSTRİSİNDE KULLANIM
Nadir toprak elementlerinin kullanım alanı sadece ağır sanayi ile sınırlı değil. Kimya endüstrisinde seryum, petrol rafinasyonu ve cam cilalamada kullanılırken; erbiyum diş hekimliği, dermatoloji ve lazer teknolojilerinde hayati öneme sahip. Endüstriyel kesim lazerlerinin dalga boyunu ve rengini değiştiren bu elementler, yüksek hassasiyet gerektiren tıbbi ve endüstriyel operasyonların temelini oluşturuyor.
