İklim değişikliği, nüfus artışı ve kontrolsüz su kullanımı dünya genelinde su kaynakları üzerindeki baskıyı artırırken, son yıllarda hızla çoğalan veri merkezleri, bu baskının yeni aktörleri arasında yer alıyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) verilerine göre, yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte sunucu kaynaklı elektrik tüketiminin 2030’a kadar yüzde 30 artması bekleniyor.
Artan enerji ihtiyacı, veri merkezlerinin sürekli soğutulmasını zorunlu kılıyor. Günümüzde bu tesislerin büyük bölümü, soğutma amacıyla buharlaştırılmış tatlı suya dayanıyor. Bu durum, suyu yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve jeopolitik bir kaynak haline getiriyor.
YENİ MÜCADELE ALANI
Küresel ekonomide rekabetin yer altı kaynaklarından suya kaydığına dikkat çeken uzmanlar, teknoloji şirketlerinin ‘su-pozitif’ üretim modellerine yönelmesi gerektiğini vurguluyor. Bu yaklaşım, veri merkezlerinin tükettiklerinden daha fazla suyu ilgili havzalara geri kazandırmasını hedefliyor.
12 BİNDEN FAZLA VERİ MERKEZİ
Küresel dijital tedarik platformu Cloudscene’in 2025 verilerine göre, dünyada 12 binden fazla operasyonel veri merkezi faaliyette. Bunların 5 bin 427’si ABD’de yer alıyor. Aynı rapora göre Microsoft, Google, Meta, Tencent ve Alibaba gibi hiper ölçekli teknoloji şirketleri toplam 1.189 veri merkezini işletiyor.
Çeşitli küresel analizler, 2027 yılına kadar yalnızca yapay zeka odaklı veri merkezlerinin yılda 300 ila 800 milyar litre tatlı su tüketebileceğine işaret ediyor. Özellikle 10 bin fit kareden büyük veri merkezlerinde, tek bir tesisin bile yılda milyarlarca litre su kullandığı belirtiliyor.
Microsoft’un 2025 Çevre Raporu’na göre, şirketin veri merkezlerindeki su kullanımı 2020’ye kıyasla yüzde 31 artış gösterdi. Şirket, bu verileri raporlarında detaylı tablolarla kamuoyuna açıklıyor.
YATIRIMLAR HIZ KESMİYOR
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) Ocak 2025’te yayımladığı rapora göre, geçtiğimiz yıl küresel doğrudan yabancı yatırımlar 270 milyar doları aştı. Bu yatırımların büyük bölümü yapay zeka altyapısı, veri merkezleri ve dijital ağlara yöneldi.
Ekonomi çevrelerine göre, bundan sonraki dönemde büyük yatırım kararlarında yalnızca teknoloji kapasitesi değil, suyun ne kadar verimli kullanıldığı da belirleyici kriterlerden biri olacak.
TEKNOLOJİYE YATIRIM, SU BASKISINI AZALTABİLİR
Ocak ayında Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yüksel Ardalı tarafından yapılan bir çalışmada, veri merkezlerinin su tüketimini azaltmak için çip üstü sıvı soğutma ve kapalı devre sistemlerin yaygınlaştırılması gerektiği vurgulandı.
Ardalı, teknoloji şirketlerinden tükettiklerinden fazla suyu doğaya geri kazandırmayı taahhüt etmeleri gerektiğini belirterek, bunun da yatırım şartı haline getirilmesini önerdi.
SABİT SICAKLIK YÜKSEK TÜKETİMİ
Veri merkezlerinde sunucuların 18–27 derece arasında sabit sıcaklıkta tutulması gerekiyor. Bu sıcaklık, çoğunlukla suyun buharlaştırılmasıyla sağlanıyor.
Google’ın 2025 Çevre Raporu’na göre şirket, 2024 yılında veri merkezleri ve ofislerinde 8 milyon galondan fazla su kullandı. Bu miktar, yaklaşık 30 milyar litreye denk geliyor. Kullanılan suyun yaklaşık 25 milyar litresini tatlı su kaynakları oluşturdu. Bu oran, 2022’ye göre yüzde 75 artış anlamına geliyor.
Google, kullandığı tatlı suyun yüzde 64’ünü geri kazandığını ve 2030 itibarıyla tükettiğinden daha fazla suyu doğaya geri vermeyi hedeflediğini belirtiyor.
EN STRATEJİK EN DEĞERLİ KAYNAK
Suyun stratejik önemi, devletlerin de gündeminde üst sıralarda yer alıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz hafta Devlet Su İşleri tarafından tamamlanan 563 tesisin toplu açılış töreninde şu uyarıda bulundu: “Su, artık yalnızca temel bir ihtiyaç değil. Güç rekabetinin kızıştığı bu yüzyılda, üretimin ve enerjinin ana unsuru olan su, en stratejik ve en değerli kaynaktır. Geçtiğimiz asırda petrol için verilen mücadele, önümüzdeki dönemde su için verilecektir.”
KAMUSAL TEPKİ ARTIYOR
İspanya’nın Aragon bölgesinde Amazon ve Microsoft yatırımlarıyla kurulan Avrupa’nın en büyük veri merkezi, bölgede artan kuraklık endişelerini de beraberinde getirdi. ‘Senin Bulutun Benim Nehrimi Kurutuyor’ adlı sivil toplum inisiyatifi, dev teknoloji şirketlerine karşı dava açmaya hazırlanıyor. İnisiyatifin açıklamasında ise “Bulut, yıkıcı bir gerçeği gizliyor. Kontrolden çıkmış veri merkezleri; suyu, enerjiyi ve toprağı tüketiyor. Aragon bu sürecin ana kurbanı” dedi.
DÜNYADAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Amerikan Su İşleri Birliği’nin (AWWA) 2025 tarihli ‘Bulutu Soğutmak: Veri Odaklı Bir Dünyada Su Hizmetleri’ raporuna göre, Avrupa Birliği 2025 sonuna kadar veri merkezleri için asgari su ve enerji performans standartları belirlemeyi planlıyor.
Raporda ayrıca ABD’de 17 eyaletin veri merkezlerinin su kullanımıyla ilgili yasal düzenlemeler yaptığı, bazı eyaletlerde ise belirli miktarın üzerindeki su kullanımı için izin ve kısıtlamaların uygulandığı belirtiliyor.
