Küresel gaz piyasasında arz şoku: IEA bu yıl talepte yavaşlama bekliyor

Küresel enerji piyasaları, Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilimlerin ve kritik lojistik rotalardaki tıkanmaların faturasını ağır ödemeye başladı. Geçen yılın ikinci yarısında kademeli olarak dengelenen küresel doğal gaz piyasası, şubat ayı sonunda başlayan savaş ve ardından Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla yeni bir arz kriziyle karşı karşıya kaldı.

IEA'nın yayımladığı "2026 Üçüncü Çeyrek Gaz Piyasası Raporu"na göre, geçen yılın ikinci yarısından itibaren kademeli olarak gevşeyen küresel doğal gaz piyasası dengeleri, şubat sonunda Orta Doğu'da başlayan savaş ve Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla yeniden bozuldu. Küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği boğazdaki kesinti, uluslararası piyasalarda sert fiyat dalgalanmalarına neden oldu.

ASYA VE AVRUPA'DA FİYATLAR ZİRVEYİ GÖRDÜ

Raporda, mart ayında spot doğal gaz fiyatlarının 2022-2023 enerji krizinden bu yana görülen en yüksek aylık ortalamalara ulaştığı belirtildi.

Buna göre, Avrupa'nın gösterge fiyatı TTF, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 32 artışla milyon İngiliz ısı birimi (MBtu) başına ortalama 16 dolara yükseldi. Asya spot LNG fiyatı ise aynı dönemde yüzde 45 artarak 17,5 dolar/MBtu seviyesine çıktı.

Haziran ortasında ABD ile İran arasında varılan geçici anlaşmanın ardından fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskı hafiflemeye başlasa da Hürmüz Boğazı'ndaki LNG taşımacılığı halen çatışma öncesi seviyelerin oldukça altında seyrediyor.

Rapora göre, Orta Doğu kaynaklı arz kaybı diğer bölgelerdeki üretim artışıyla kısmen telafi edildi. Mart-haziran döneminde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin LNG yüklemeleri yıllık bazda 35 milyar metreküp azalırken, Kuzey Amerika ve Afrika'da devreye alınan yeni projeler ile mevcut tesislerdeki kapasite artışları bu kaybın yaklaşık dörtte üçünü karşıladı.

Yüksek spot fiyatlar ve arz endişeleri nedeniyle bu yıl küresel gaz talebinin yüzde 0,5 (yaklaşık 20 milyar metreküp) azalması bekleniyor. Bu, 2020 ve 2022'den sonra bu on yıl içindeki üçüncü yıllık talep düşüşü olacak.

Rapora göre, özellikle Asya ve Avrupa'da yüksek doğal gaz fiyatları nedeniyle elektrik sektöründe doğal gazdan kömüre geçiş hız kazandı. Çin, Japonya ve Hindistan başta olmak üzere bazı ülkelerde uygulamaya alınan yakıt değişim politikaları ve idari tedbirler, küresel doğal gaz piyasasının dengelenmesinde önemli rol oynuyor.

Raporda, çatışmaların orta vadeli etkilerine de dikkati çekildi. Katar'daki dünyanın en büyük LNG sıvılaştırma tesisi Ras Laffan'da meydana gelen hasarlar nedeniyle 2026-2030 döneminde kümülatif LNG arz kaybının 140 milyar metreküpe ulaşabileceği tahmin edildi.