İstanbul Ticaret Gazetesi yazarı Prof. Dr. İsa Karakaş, yeni köşe yazısında, çalışma hayatının en büyük yapısal sorunlarından biri olan kayıt dışı istihdamla mücadelenin artık bilimsel ve dijital bir boyuta taşındığını vurguladı. Karakaş, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) rastgele denetimler yerine TÜİK mikro veri setleri ve risk analizi kriterleri ile hedef odaklı incelemeler yürüttüğüne dikkat çekti.
İsa Karakaş'ın bu haftaki yazısı şöyle:
Çalışma hayatında işsizlikten sonra gelen en büyük kabus, sessizce büyüyen kayıt dışı istihdamdır. Bu sadece bir kağıt üzerindeki eksiklik değil; devletin kasasından, işçinin geleceğinden ve dürüst işverenin rızkından çalınan bir bedeldir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kayıt dışılıkla olan mücadelesini artık bilimsel ve dijital bir boyuta taşıdı.
PRİM KAYBINDAN ÇOK DAHA FAZLASI
SGK’nın yegâne hayat damarı, işveren ve çalışanlardan toplanan sigorta primleridir. Kayıt dışılık bu damarı keserken, toplumun tamamını etkileyen üçlü bir darbe vuruyor:
* SGK için: Ciddi bir gelir ve prim kaybı
* İşveren için: Kurallara uyan işletmelere karşı yapılan ahlaksız bir haksız rekabet
* Çalışan için: İşsizlik-SGK ödenekleri, sağlık ve diğer yardımlardan mahrumiyet ve emeklilik hayallerinin yok olması.
1999’DAN BUGÜNE BİLİMSEL ATILIM
Ülkemiz, kaçak sigortalılıkla rastgele yöntemlerle değil, 1999 yılında SSK ile temelleri atılan akılcı, önleyici ve bilimsel stratejilerle savaşıyor. Modern teknoloji ve veri analizi sayesinde kayıt dışılık ‘saklanamaz’ bir hale getirildi. 2025 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla bu oran yüzde 26.94’e kadar indirilerek büyük bir başarıya imza atıldı.
NOKTA ATIŞI DENETİM
SGK denetim (müfettiş ve denetmenler) elemanları, işyerlerinin kapılarını artık rastgele çalmıyor. Risk analizi kriterleri ve TÜİK’in mikro veri setleri kullanılarak, kayıt dışılığın en yoğun olduğu sektörler ve bölgeler (NUTS-II) önceden tespit ediliyor. Özellikle yabancı uyrukluların yoğun çalıştığı işletmeler ile özel istihdam büroları, 2025 yılı denetim programının odağında yer alıyor.
2025 YILININ BİLANÇOSU
2025 yılı denetim programı kapsamında yaygın tarama denetimleri, risk odaklı denetimler, yabancı uyruklulara yönelik denetimler ve diğer denetimler olmak üzere toplam 135 bin 192 denetim gerçekleştirildi.
Kurum tarafından kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında gerçekleştirilen denetim faaliyetleri ve incelemeler sonucunda 2025 yılında toplamda 369 bin 573 kişinin kayıt dışı çalıştırıldığı ve 7 bin 801 işletmenin tamamen kaçak (tescilsiz) olduğu tespit edilerek yasal işlemler yapıldı.
DESTEKLERDEN MAHRUM KALMAYIN
Kayıt dışı çalışmak ve çalıştırmak, toplumun ortak geleceğine saldırıdır. Devletin akılcı ve teknolojik takibi, kaçak çalışanlar için çemberi her geçen gün daraltıyor. Dolayısıyla neticeleri işverenlere çok ağır bir fatura olarak geri dönüyor. Zira sadece geriye dönük ek prim ve vergi tahakkuku, gecikme zammı, gecikme cezası, idari para cezaları ile sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda 15’ten fazla devlet teşvik ve desteklerden de mahrumiyet söz konusu.
