Japonya'nın Mars görevi MMX başarıyla fırlatıldı: Phobos'tan ilk toprak örneği gelecek

Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) liderliğindeki Mars Uyduları Keşfi (Martian Moons eXploration — MMX) görevi başladı. Uluslararası ortaklıklarla geliştirilen uzay aracı, Tanegashima Uzay Merkezi’ndeki Yoshinobu Fırlatma Kompleksi’nden H3 roketiyle uzaya gönderildi. 

Kalkıştan 71 dakika sonra roketin üst aşamasından ayrılan MMX, yaklaşık 10 ay sürecek Mars yolculuğuna çıktı. Araç, Phobos ve Deimos’u inceleyecek; Phobos yüzeyinden alacağı örneklerle Güneş Sistemi’nin erken evrimi ve karasal gezegenlerin oluşumuna ilişkin sorulara yanıt arayacak.

H3’ÜN ONUNCU GÖREVİ 

JAXA ve Mitsubishi Heavy Industries tarafından geliştirilen 63 metrelik, iki aşamalı H3 roketi, onuncu görevini gerçekleştirdi. Tek kullanımlık roket, Pasifik üzerindeki uçuş koridorunu izlerken ilk iki dakika içinde dört katı yakıtlı iticisini gövdeden ayırdı. Birinci aşamada sıvı hidrojen ve sıvı oksijen kullanan iki LE-9 motoruyla toplam 1.471 kilonewton itki üretildi. Üst aşama, kalkıştan yaklaşık bir saat dört dakika sonra Mars’a yönlendirme ateşlemesini başlattı.

Yaklaşık altı buçuk dakika süren manevrayla saatte 38.858 kilometre hıza ulaştırılan MMX, Mars rotasına yerleştirildi. Rusya’nın 2011’de fırlattığı Phobos-Grunt aracı, motor arızası nedeniyle Dünya yörüngesinden ayrılamamış ve Pasifik’e düşmüştü. MMX, bu girişimin ardından Phobos’tan doğrudan örnek getirmek amacıyla yola çıkan görev oldu.

PHOBOS’A İKİ İNİŞ 

MMX’in Ağustos 2027’de Mars yakınlarına ulaşması planlanıyor. Araç, itki modülünü kullanarak yaklaşık 22 kilometre genişliğindeki Phobos çevresinde 'yarı uydu yörüngesine' (QSO) yerleşecek. Mars sistemindeki üç yıllık çalışma döneminde uydunun yüksek çözünürlüklü yüzey haritası çıkarılacak.

Fransa’nın CNES ve Almanya’nın DLR uzay ajanslarının geliştirdiği IDEFIX keşif robotunun ise 2028 sonunda veya 2029 başında yüzeye indirilmesi hedefleniyor. IDEFIX’in analizlerinden sonra MMX, Phobos’a iki kez inecek. Pnömatik toplama mekanizmasıyla alınacak en az 10 gram kaya ve toz, Dünya’ya dönecek koruyucu kapsüle yerleştirilecek.

UYDULARIN KÖKENİ ARAŞTIRILACAK 

Görevin temel sorusu, Phobos ve Deimos’un büyük bir çarpışmanın Mars’tan kopardığı enkazdan mı oluştuğu, yoksa gezegenin çekimine yakalanmış ilkel asteroitler mi olduğu. Uyduların ekvatoral ve dairesel yörüngeleri çarpışma senaryosunu destekliyor.

Düzensiz biçimleri ve spektroskopik kimyasal verileri ise asteroit kökenine işaret ediyor. Araştırmacılar, yüzey gözlemleri ile Dünya’da incelenecek örnekleri birleştirerek bu iki olasılığı değerlendirecek.

2031’DE DÜNYA’YA DÖNÜŞ 

MMX, Phobos’taki iki inişin ardından yaklaşık 14 kilometre boyutundaki Deimos’un yakınından geçişler yaparak veri toplayacak. Kasım 2030’da Dünya’ya dönüş yolculuğuna başlaması planlanan araç, numune kapsülünü 2031’de Avustralya çölüne paraşütle indirecek.

NASA’NIN GÖREVDEKİ PAYI 

NASA, projeye yaklaşık 87 milyon dolarlık finansman ve uzman desteği sağladı. Ajans; Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı’nın geliştirdiği gama ışını ve nötron spektrometresi MEGANE’yi, Honeybee Robotics üretimi pnömatik numune alma mekanizmasını ve Derin Uzay Ağı (DSN) üzerinden haberleşme desteğini üstlendi.

Hükümetler arası anlaşmaya göre Phobos’tan getirilecek örneklerin yüzde 15’i NASA’ya verilecek. Bu materyaller, ayrıntılı inceleme ve uzun süreli saklama için Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’ne götürülecek.