Küresel yolcu ve hava kargo trafiği artarken, havalimanı yer operasyonlarında yaşanan güvenlik riskleri havacılık sektörünün en kritik başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Pist ihlalleri, hem can güvenliği hem de operasyonel maliyetler açısından büyük risk oluştururken, Carnegie Mellon Üniversitesi Robotik Enstitüsü’ne bağlı AirLab araştırmacıları bu alanda yeni bir yapay zeka sistemi geliştirdi.
'World2Rules' adı verilen sistem, havalimanlarındaki yüzey hareket verilerini analiz ederek uçaklar ve yer hizmetleri araçları arasındaki potansiyel çarpışma risklerini önceden tespit etmeyi amaçlıyor. Sistem, yalnızca risk uyarısı üretmekle kalmıyor; aynı zamanda bu riskin hangi kural ihlali veya operasyonel senaryodan kaynaklandığını da açıklıyor.
SÜPER BİLGİSAYARLA ANALİZ EDİLDİ
AirLab ve Bot Intelligence Group tarafından geliştirilen çalışmada, ABD genelindeki 42 büyük havalimanına ait iki yıllık Federal Havacılık İdaresi yüzey hareket verileri kullanıldı. 'Amelia-42' adı verilen veri setinde, uçakların ve yer hizmetleri araçlarının pist ve taksi yollarındaki hareketleri incelendi.
Bu büyük veri seti, Pittsburgh Süper Bilgisayar Merkezi’ndeki Bridges-2 süper bilgisayarı kullanılarak analiz edildi. Proje geliştiricilerinden Jay Patrikar, sistemin hem standart operasyonları hem de kaza raporlarını değerlendirdiğini belirterek, "Sistemimiz sadece bir kazanın meydana geldiğini anlamakla kalmıyor, aynı zamanda gelecekte bir kaza olup olmayacağını da öngörüyor" dedi.
KARARIN NEDENİNİ AÇIKLIYOR
World2Rules, yapay zeka sistemlerinde sıkça tartışılan 'kara kutu' sorununa da çözüm üretmeyi hedefliyor. Sistem, verilerdeki tehlikeli hareket kalıplarını belirlemek için sinirsel yapay zekadan yararlanıyor. Ardından bu bulguları, insanların anlayabileceği mantıksal güvenlik kurallarına dönüştürmek için sembolik yapay zekayı kullanıyor.
Örneğin iki uçağın aynı pist üzerinde riskli bir rotaya girdiği tespit edildiğinde sistem yalnızca uyarı vermiyor; hangi havacılık kuralının ihlal edildiğini ve senaryonun neden tehlikeli olduğunu da hava trafik kontrolörüne bildiriyor. Böylece kontrolörlerin, olası bir kazayı veya operasyonel aksaklığı önlemek için daha hızlı karar alması hedefleniyor.
FARKLI SEKTÖRLERE DE UYARLANABİLİR
AirLab Başkanı Sebastian Scherer, World2Rules’un yalnızca havacılıkta değil, güvenliğin kritik olduğu farklı sektörlerde de kullanılabileceğini belirtti. Scherer, sistemin ilgili alanın kuralları öğretildiğinde yeniden tasarlanmadan güvenlik risklerini izleyebileceğini ifade etti.
Bu yaklaşımın; liman işletmeciliği, otonom depo yönetimi, madencilik ve ağır sanayi tesisleri gibi yüksek güvenlik gerektiren alanlarda da uygulanabileceği değerlendiriliyor.
