Enerji şoku kömür tüketimini zirveye taşıyacak

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yayımladığı Kömür Piyasası Yıl Ortası Güncellemesi raporunda küresel kömür tüketiminin bu yıl yüzde 1.2 artış kaydederek 8.94 milyar ton ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşacağını öngördü. Ajansın daha önce kömür talebinde kademeli bir gerileme başlayacağı ve küresel tüketimin tepe noktasına ulaştığı yönündeki beklentileri, jeopolitik gerilimler ve enerji piyasalarındaki şoklarla tamamen tersine döndü. Yenilenebilir enerji kapasitesindeki tarihi artışlara rağmen elektrik talebindeki güçlü büyüme, fosil yakıtlara olan küresel bağımlılığı canlı tutmaya devam ediyor.

GAZ ŞOKU SANTRALLERİ KÖMÜRE YÖNELTTİ
Kömür talebindeki yukarı yönlü sıçramanın ana itici gücü Orta Doğu'daki askeri çatışmalar oldu. Hürmüz Boğazı'ndan doğrudan kömür sevkiyatı yapılmasa da küresel sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu kritik suyolundaki aksama küresel enerji dengelerini sarstı. Gaz fiyatlarının yüzde 30'dan fazla tırmanarak 2022-2023 krizinden bu yana görülen en yüksek seviyelere çıkması, gaz santrallerine ve yedek kömür kapasitesine sahip ülkeleri hızla kömüre yönlendirdi. Avrupa, Japonya, Güney Kore ve Çin'de elektrik üretiminde doğalgazdan kömüre geçiş eğilimi belirgin biçimde hız kazandı.

EL NİNO VE SANAYİ BASKISI
Enerji piyasalarını zorlayan bir diğer etken ise şiddetli El Nino hava olayı oldu. Güneydoğu Asya ve Hindistan'da yükselen hava sıcaklıkları soğutma kaynaklı elektrik tüketimini sıçratırken, kuraklık nedeniyle hidroelektrik üretimi sert geriledi. Oluşan arz açığı kömür santralleriyle kapatıldı. Eş zamanlı olarak yüksek petrol fiyatları, dünyanın en büyük kömür tüketicisi olan Çin, kömürden kimyasal madde üretimini (coal-to-chemicals) karlı hale getirerek sanayi kaynaklı talebi yukarı taşıdı.

ASYADA BÜYÜME BATIDA YAPISAL DARALMA
Talebin coğrafi dağılımı Doğu ile Batı arasındaki makasın açıldığını gösterdi. Rapora göre Çin'in kömür tüketiminin artan elektrik ihtiyacı ve kimya sektörünün etkisiyle yüzde 1 artarak 5 milyar tona yaklaşması bekleniyor. Hindistan'da tüketim sanayi büyümesi ve zayıf hidroelektrik üretimiyle yüzde 4.2 artarak yaklaşık 1.4 milyar tona tırmanacak. Güney Kore'de yüksek LNG maliyetleri ve nükleer kapasitedeki dönemsel aksamalar talebi yüzde 6 artışla 119 milyon tona çıkarırken, Endonezya ve Vietnam öncülüğündeki ASEAN bölgesinde toplam tüketim 574 milyon tona ulaşacak.

Buna karşın Batı ekonomilerinde yapısal gerileme sürüyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde veri merkezleri ve şebeke güvenilirliği santral kapanışlarını yavaşlatsa da tüketimin yüzde 7 daralarak 381 milyon tona ineceği hesaplanıyor. Avrupa Birliği'nde ise talep 276 milyon tona gerilerken, yüksek gaz maliyetleri bu düşüşü frenleyen unsur oldu. Çekya'daki CSM madeninin kapatılmasıyla Polonya, AB'nin tek taş kömürü üreticisi konumunda kaldı.

2027 ROTASINI HÜRMÜZ ÇİZECEK
Tüketimdeki tırmanışa karşın küresel kömür üretiminin bu yıl yüzde 0.7 gerilemesi, ancak üst üste üçüncü yılda da 9 milyar ton sınırının üzerinde kalması bekleniyor. Çin'in Şensi eyaletindeki ölümcül maden kazası sonrası sıkılaştırılan güvenlik denetimleri yerel üretimi frenlerken, stokların erimesiyle gösterge Newcastle termal kömür fiyatları ton başına 140 ila 150 dolar aralığına yerleşti.

IEA, raporda 2027 yılına ilişkin görünümün Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliğine bağlı olduğunu vurguladı. Hürmüz'de LNG trafiğinin kriz öncesi seviyelere dönmesi ve gaz fiyatlarının gevşemesi durumunda, ikame marjı daralarak kömür talebi 2027'de yüzde 0.4 düşüşle 8.91 milyar tona inebilir. Ancak boğazdaki aksamanın sürmesi ve doğalgaz arzındaki darlığın devam etmesi halinde, yüksek gaz fiyatları kömür kullanımını zorunlu kılarak 2027'de yeni bir küresel tüketim rekorunu beraberinde getirebilir. Üretim tarafında ise Çin'deki madenlerin toparlanmasıyla birlikte 2027'de küresel arzda sınırlı bir artış öngörülüyor.