COP31’de iklim teknolojileri masada: Yeşil sanayide yeni işbirliği fırsatları doğabilir

Antalya’da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), özünde küresel bir iklim müzakere zirvesi olmakla birlikte barındırdığı üst düzey katılım profiliyle Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ekonomik ve sınai ilişkilere de dolaylı bir temas zemini sunabilir. Türkiye’nin dönem başkanlığında öne çıkarılması planlanan “Uygulama COP’u” yaklaşımı; çevre taahhütlerinin yanı sıra yeşil sanayi dönüşümü, tedarik zincirlerinin yakınlaştırılması (nearshoring) ve iklim teknolojilerinde ortak yatırım arayışlarının ikili temaslar düzeyinde masaya yatırılmasına zemin hazırlayabilir.

Zirve kapsamında devlet ve hükümet başkanlarının yanı sıra AB Komisyonu temsilcileri, enerji ve konut komiserleri ile üye ülkelerin üst düzey politika yapıcılarının doğrudan Türkiye’nin ev sahipliğinde buluşması, ticari dosyalarda yapıcı bir temas alanı sunabilir. Bağlayıcı iklim kararlarının alındığı resmi oturumların ötesinde bu temas trafiğinin; taraflar arasında yeni sanayi modelleri, ortak karar mekanizmaları ve regülatif öngörülebilirliğin değerlendirilebileceği gayriresmi bir ‘iklim ve yatırım diplomasisi’ zeminine kapı aralayabileceği ifade ediliyor.

DİYALOG İÇİN ZEMİN
Türkiye’nin AB pazarındaki rekabetçiliğini yakından ilgilendiren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ndaki (SKDM) gri alanlar ve maliyet riskleri, zirve marjında yürütülebilecek gayriresmi görüşmelerin en kritik başlıkları arasında değerlendiriliyor. Zirve atmosferinin; Türkiye’nin ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ile AB ETS kurgusunun teknik düzeyde nasıl temas edebileceği ve ihracatçının çifte karbon fiyatlandırması baskısından nasıl korunabileceği konusunda bir diyalog alanı açabileceği belirtiliyor. Bu kapsamda tarafların, geçiş sürecindeki belirsizlikleri azaltmaya yönelik ortak teknik istişare mekanizmalarını veya çalışma komisyonlarını gündeme getirmesi, reel sektör açısından öngörülebilirliği artırabilecek bir ihtimal olarak görülüyor.

Tedarik zincirlerini sürdürülebilir ve yakın coğrafyalara (nearshoring) taşımak isteyen Avrupalı üreticiler için zirve, yeni ortaklık ihtimalleri barındırıyor. EXPO alanındaki 1.1 milyon metrekarelik sahada yer alan Yeşil Bölge’deki ‘Yeşil Sanayileşme’ (Green Industrialisation) temalı yan etkinliklerin, uluslararası sanayi aktörleri ile yerli üreticiler arasında olası yatırım mutabakatlarının (MoU) zeminini yoklayabileceği öngörülüyor. Türkiye’nin rüzgar enerjisinde 16 bin megavatı aşan kurulu gücü ve ekipman üretimindeki yerli sanayi altyapısı, Avrupa’nın yeşil tedarik güvenliğinde ülkenin üretim potansiyelini öne çıkaran unsurlar arasında gösteriliyor.

İKLİM TEKNOLOJİLERİ
Zirvenin yan etkinliklerinde ve özel sektör buluşmalarında ele alınması muhtemel en stratejik alanlardan birini ise iklim teknolojileri (cleantech) oluşturuyor. Yeşil dönüşümün yalnızca ithal teknolojiyle sürdürülmesinin yaratacağı cari riskler göz önüne alındığında; yenilenebilir enerji ekipmanları, batarya depolama sistemleri, yeşil hidrojen ve karbon yakalama gibi kritik alanlarda Türkiye’nin Avrupa ile ortak üretim modelleri geliştirmesi bir fırsat penceresi olarak değerlendiriliyor.

Avrupa’nın ‘Net-Sıfır Sanayi Yasası’ gibi regülasyonlarla kendi tedarik güvenliğini sağlama arayışı, Türkiye’nin gelişmiş sanayi altyapısı ve coğrafi yakınlığıyla örtüşebilir. COP31, Avrupalı teknoloji geliştiricileri ile yerli üreticilerin ortak girişim (joint venture) modellerini, teknoloji transfer mekanizmalarını ve çok taraflı kalkınma bankalarınca desteklenebilecek karma finansman (blended finance) araçlarını istişare etmeleri için uygun bir diyalog alanı yaratabilir. Böyle bir sinerjinin yakalanması, Türkiye’nin bu teknolojilerde sadece bir tüketim pazarı değil, bölgesel bir üretim ve tedarik üssü olma potansiyelini test etmesine de kapı aralayabilir.

SOMUT YATIRIM ORTAKLIKLARINA DÖNÜŞEBİLİR
SETA Enerji Uzmanı Büşra Zeynep Özdemir, COP31 sürecinin Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki sanayi, finansman ve teknoloji işbirliklerine etkilerini değerlendirdi. Özdemir; SKDM sürecinden karma finansman modellerine, iklim teknolojilerinden ortak yatırım mekanizmalarına kadar önemli başlıkları şöyle değerlendirdi: “1 Ocak 2026 itibarıyla SKDM’nin kesin uygulama dönemine girilmesi Türkiye-AB ticaret ilişkilerinde karbon yoğunluğunu belirleyici unsurlarından biri haline getirdi. Öncelikli olarak demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörlerinde üretimin karbon yoğunluğunu azaltacak yatırımların hızlandırılması gerekiyor. Örneğin Avrupalı şirketler tedarikçilerinin düşük karbonlu üretime geçişini finansman ve uzun vadeli alım anlaşmalarıyla destekleyebilir. Organize sanayi bölgelerinde ortak temiz enerji ve geri dönüşüm yatırımları geliştirilebilir. Türkiye’nin üretim kabiliyeti ve Avrupa’ya yakınlığı önemli avantajlar. COP31, bu avantajların somut ortaklıklara dönüşmesini kolaylaştırabilir. Böylece ihracatımızın rekabet gücü korunurken üretimde verimlilik ve katma değer de artırılabilir.”

SANAYİDE DÖNÜŞÜM İÇİN FİNANSMAN
Sanayinin karbonsuzlaşmasında sermayenin maliyetine ve risk paylaşımına dikkat çeken Özdemir, şunları söyledi: “Sanayinin dönüşümünde finansmanın hacmi kadar maliyeti, vadesi ve yatırım riskinin nasıl paylaşıldığı da belirleyici oluyor. Özellikle geri dönüş süresi uzun olan yatırımlarda şirketlerin uygun koşullarda kaynağa erişebilmesi gerekiyor. Bu noktada karma finansman önemli; hibeler ve uygun koşullu kalkınma kredileri özel sermayeyle aynı proje içinde birleştirilebilir, sağlanacak garanti mekanizmalarıyla yatırımcıların üstlendiği riskin bir bölümü paylaşılabilir. Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu bu açıdan bir zemin sunuyor. COP31’de platforma yeni finansman ortakları kazandırılması ve projeler için kaynak taahhütleri alınması üzerinde durulabilir. Yeşil tahviller de çevresel katkısı doğrulanabilen yatırımları destekleyebilir. KOBİ projelerinin bankalar aracılığıyla ortak portföylerde birleştirilmesi, uluslararası finansmana erişimi kolaylaştırabilir.”

TEKNOLOJİ TRANSFERİ GÜNDEME GELEBİLİR
İklim teknolojilerinin yerlileşmesi için sadece üretimin değil, teknoloji transferinin kapsamının da müzakere edilmesi gerektiğini vurgulayan Özdemir, “Teknoloji ortaklıklarının üretimle birlikte tasarım, mühendislik ve Ar-Ge alanlarını da Türkiye’ye kazandırması gerekiyor. Batarya ve depolama teknolojileri, elektrolizör ve endüstriyel ısı pompaları gibi alanlarda ortak girişimler kurulabilir; lisanslı üretim anlaşmaları yerli tedarikçi geliştirme ve mühendis eğitimiyle desteklenebilir. Burada sözleşmelerin içeriği belirleyici olur. Teknolojiyi geliştirme, ortak fikri mülkiyet ve üçüncü ülkelere ihracat hakları üzerinde müzakere edilmeli. Bunun için de COP31 çevresindeki temaslarda, araştırmadan pilot uygulamaya ve ticari üretime uzanan ortaklıklar görüşülebilir. Uzun vadeli alım anlaşmalarıyla da yerli üreticinin yatırımını büyütmesini sağlayacak talep güvencesi oluşturabilir” dedi.

İLK ADIM PROJE PORTFÖYÜ OLUŞTURMAK OLMALI
Türkiye ile AB arasındaki karşılıklı bağımlılığın güçlü bir ekonomik zemin oluşturduğunu belirten SETA Enerji Uzmanı Büşra Zeynep Özdemir, atılması gereken somut adımları ise şöyle sıraladı: “Bu konuda ilerleme sağlanabileceğini düşünüyorum; çünkü Türkiye ile AB arasında sanayi, ticaret ve enerji alanlarında güçlü bir karşılıklı bağımlılık söz konusu. Türkiye’de üretimin karbonsuzlaşması, Avrupa’da faaliyet gösteren şirketlerin tedarik zincirlerinin dönüşümünü de destekleyecektir. Dolayısıyla işbirliğinin güçlü bir ekonomik karşılığı var. Temmuz 2026’daki Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyaloğu’nda da temiz enerji, enerji verimliliği ve uluslararası finansman kuruluşlarıyla işbirliği alanları öne çıkmıştı. Avrupa Yatırım Bankası’nın Türkiye’de KOBİ’leri ve ihracatçıları destekleyen temiz enerji ve verimlilik projelerine yeniden yönelmesi, üzerinde ilerlenebilecek bir zeminin mevcut olduğunu gösteriyor. İlk adım, kamu kurumları, sanayi temsilcileri ve finansman kuruluşlarının öncelikli bir proje portföyü hazırlaması olmalı. Projelerin yatırım ihtiyacı, teknoloji ortağı, emisyon azaltım hedefi ve takvimi belirlenmeli. Mevcut platformlarla bağlantılı bir ortak yatırım mekanizması, teknik destek, garanti ve uzun vadeli finansmanı buluşturabilir. COP31’in siyasi görünürlüğü bu hazırlığı yatırım kararlarına taşıyabilir. Konferansın Türkiye açısından somut kazanımı da finansmanı sağlanan ve hayata geçirilen ortak yatırımlar olacaktır.”