TÜRK kültüründe bayram ziyaretlerinin olmazsa olmazı olan kolonya, yerini parfüm bazlı kokulara bıraksa da geleneksel yaklaşımdan vazgeçmeyenlerin bayram alışverişlerinde hâlâ ilk sırada yer alıyor. İstanbul bayramlarını yaklaşık yarım asırdır güzel koku ile şenlendiren Fuar Pazarı Kolonyaları’nın sahibi Fatoş Koyuncu, “Artık eskisi kadar kolonya tüketimi olmasa da bayramlar kolonya tercihlerinin yine de en yoğun olduğu dönem” diyor. “İstanbul bayramları, önceden kolonya dükkanlarının geceden sabaha kadar günlerce mesai yaptığı bayramlardı” diyen Koyuncu, küçülen evlerin, azalan ziyaretlerin kolonya tercihlerini de yeniden şekillendirdiğini söylüyor.
ASIRLIK İSTANBUL KOKULARI
Fuar Pazarı Kolonyaları, İstanbul’un hâlâ faaliyet gösteren en eski kolonyacıları arasında yer alıyor. “Burayı 1980 yılında devraldık. Ancak bu dükkanı devraldığımızda belki bir asrı aşkın süredir kolonya üretimi ve satışı yapıyordu” diyen Koyuncu, o yıllarda İstanbul koku pazarının Rum ailelerin elinde olduğunu söylüyor. Koyuncu, kolonyanın macerasını şöyle anlatıyor: “Çok sayıda Rum kolonyacı İstanbul’a özgü kokular üretip satıyordu. Bu marka da Triyandafilis ailesi tarafından üretiliyordu. Markayı devraldığımız zaman özel üretim de gerçekleştirdik. Belirli müşterilerimiz olurdu ve bayramlarda onları mutlaka beklerdik. O yıllarda da değişmeyen tercih limon kolonyasıydı. Bu tercih hâlâ bayramlarda geçerli.”
Fatoş Koyuncu, İstanbul koku pazarının belli bir döneme kadar hareketli günler geçirdiğini belirterek, kolonyaya dair şu detayları anlatıyor: “Bizim üretim atölyemiz de vardı. Burada özellikle bayram arifesinde uzun mesailer yapardık. Bayram öncesinde hareketlilik başlar ve kolonya şişelerini doldurmakta yetersiz kalırdık. Dükkanın önünde kuyruklar uzardı. Tabii önceden cam şişeyi dışarıdan getirirler, biz de onları doldururduk. Şimdi şişeler tek kullanımlık oldu. Eskiden kolonya sadece kolonya dükkanlarında satılırdı. Şimdi ise ancak müşteri çok sadıksa gelip sizden alıyor.”
KOLONYA YERİNİ PARFÜME BIRAKIYOR
Koyuncu, yaklaşık yarım asırdır İstanbul koku kültürünün izlerini de sürebildiklerini belirtiyor. “Kültürel değişimi koku tercihlerinde de çok net gözlemleyebiliyoruz. Küçülen evler, azalan ziyaretler kolonyayı bayramlarda birinci tercih olmaktan çıkardı” diyen Koyuncu, kolonyanın yerini parfüm içerikli kokulara bıraktığını belirtiyor. Koyuncu, “Özellikle gençler daha ziyade parfüm tandansı olan kokuları tercih ediyor. Limon kolonyası bayramlarda tercih edilse de gençler farklı kokuları almak istiyor. Limondan sonra kiraz çiçeği çok seviliyor” diyor. Üretimi bırakmak zorunda kaldıklarını, ancak hâlâ satışta kaldıklarını ifade eden Koyuncu, “Yurt dışı alıcılarımız da Türk kokularından miski tercih ediyor” bilgisini veriyor.
ÖNCE İLAÇ OLARAK KULLANILDI
Bihter Türkkan-Koku Analisti: Osmanlı, kolonya kültürü ile II. Abdülhamid Han döneminde tanıştı. Özellikle Abdülhamid Han, yardımcılarını Pera ve civarındaki Frenk mağazalarına; mücevher gibi görünümlü, Farina kolonyasını aldırmak için gönderiyormuş. Biz kolonyayı çok kolay kabul ettik; çünkü dökme usulü kolonya. Ama parfümde basmalıyı, spreyliyi o kadar kolay kabul edemedik. İstanbul’da kolonya kültüründe en çok tercih edilenler zambak, menekşe kolonyası, Altın Damla, Kara Kedi, İstanbul Geceleri’ydi... Bunlar en çok tercih edilen kolonya grubuydu. Tütün kolonyası ise 1940’lı, 50’li yıllarda hayatımıza girip çok da yer etti. Bununla birlikte kolonya dediğimiz kültür aslında ilk önce ilaç olarak kullanıldı. Daha sonra kozmetikteki yerini aldı. Kolonya çok uzun yıllar bizim hayatımızın vazgeçilmez unsuru oldu. Bayramlar da bu kültürün izlerinin en belirgin izlendiği zamanlar olarak karşımıza çıkıyor.
EK MESAİ YAPILIYOR
Kozmetik Üreticileri ve Araştırmacıları Derneği (KÜAD) Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Arslan da bayram öncesi dönemde kolonya sektörünün ek mesai yaptığını belirterek, bayram dönemi kolonya tercihlerinin nasıl şekillendiğini şu şekilde anlattı: “Bayram dönemleri, kolonya tüketiminin yıl içinde en belirgin şekilde arttığı zaman dilimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bayram ziyaretleri, misafir ağırlama kültürü ve ikram geleneği kolonya kullanımını doğrudan etkiliyor. Türkiye’de kolonya, sadece ferahlatıcı bir ürün değil; aynı zamanda misafire gösterilen saygının ve geleneksel ikram kültürünün de önemli bir parçası olarak görülüyor. Bu nedenle özellikle Ramazan veya Kurban Bayramı öncesinde hem bireysel tüketimde hem de hediye amaçlı satın alımlarda ciddi bir hareketlilik yaşanıyor. Bayram yaklaşırken tüketicilerin alışveriş davranışlarında da belirgin bir değişim görülüyor. Evlerde kullanılmak üzere daha büyük hacimli kolonyalar tercih edilirken, hediye amacıyla daha estetik şişelere sahip veya özel tasarım ambalajlarla sunulan ürünlere yönelim artıyor.”
YÜZDE 50 ARTIŞ
Yapılan araştırmalar, bayramların, kolonyanın eski yıllara göre azalsa da hâlâ en çok tüketilen dönem olduğunu gösteriyor. Diğer zamanlara göre bayramlarda hareketlilik yüzde 50 artarken, satışlar özellikle bayrama son iki hafta kala yoğunlaşıyor. Sektör verilerine göre geçen yıl Türkiye genelinde 30 milyon litre kolonya satıldı.
EN ÇOK ALMANYA TERCİH EDİYOR
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yapılan derlemeye göre; 2021-2025 yılları arasında Türkiye’nin kolonya ihracatı 78.9 milyon dolar oldu. Türk kolonyasına en çok Almanya’dan talep geldi. Almanya’yı ABD, Hollanda, İngiltere, Fransa ve Belçika takip etti. Türk kolonya sektörü net ihracatçı bir sektör olarak kayıtlarda yer alıyor. Sektör 2021-2025 yılları arasında yalnızca 3.2 milyon dolarlık ithalat yaptı.
