Avrupa’nın en büyük, dünyanın 7. büyük ayakkabı üreticisi olan Türkiye, güçlü üretim kapasitesini tasarımla birleştirerek ayakkabıda katma değeri artıracak. Deri ayakkabı üretiminde dünyanın sayılı ülkeleri arasında olan, ancak ‘Türkiye’de tasarlandı’ imajı yeterince güçlü olmayan ayakkabı sektörü, 2026’da tasarım kabiliyetini geliştirmek için yol haritasını belirledi. Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği’ne göre nicelik değil, nitelik bazlı üretim için bu yıl tasarımcı ve üretici buluşmalarına ağırlık verilecek.
60 MİLYAR DOLARLIK PAZAR
Türkiye, hem üretim kapasitesi hem de 60 milyar dolarlık ayakkabı pazarına yakınlığı nedeniyle rakiplerine göre avantajlı. Daha çok fason üretimin yapıldığına, tasarım odaklı üretimin ise olmadığına dikkat çeken ayakkabıcılar, katma değerin ancak üretim aşamasındaki yeniliklerle mümkün olduğunu söylüyor. Bunun için de yeni yılda bu alanda daha fazla teşvik verilmesi gerektiği belirtiliyor.
Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Berke İçten, bu beklentilerinin nedenini şöyle özetledi: “Türkiye denilince akla gelebilecek bir tarz oluşturmamız önemli. Bunun için özellikle özgün tasarımın teşvik edilmesi gerekiyor. Tasarımcılarımızın firmalarımızda çalışmasına ya da işbirliği yapısını kolaylaştıracak, teşvik edecek bazı desteklere de ihtiyaç var.”
ÜLKE İMAJI ÖNEMLİ
Türkiye’de yaklaşık 10 bin ayakkabı üreticisi var ve sektör 300 bin kişiye istihdam sağlıyor. Üretim yapan firmaların çok az bir kısmı aynı zamanda kendi tasarımlarını yaparken, bir üründe tasarım rüzgarından faydalanmak için ülke imajı çok büyük önem arz ediyor. Sektör mensuplarına göre, Türkiye’nin dünyada marka imajı yükseldikçe sektöre bakış da bu oranda değişecek. Konunun uzmanlarına göre, deri ayakkabıda güçlü olan Türkiye’nin önünde tasarım ülkesi olmak için hiçbir engel bulunmuyor.
İTALYA GÜÇ KAYBEDİYOR
Dünyada üretim kapasitesini tasarımla buluşturan çok az sayıda ülke var. Bunların başında İtalya geliyor. Ancak İtalya da son yıllarda el ile üretimde yaşanan zorluklar nedeniyle zor bir dönemden geçiyor. İtalyan Ayakkabı Üreticileri Birliği verilerine göre, geçen yılın ilk 9 ayında ayakkabı ihracatından elde edilen gelir bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4.1 azaldı. Yılın ilk sekiz ayında ithalat ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12 artarak 271 milyon çifte ulaştı. Aynı verilere göre İtalyan ayakkabı sektörü 2025 yılını yaklaşık 409 milyon Euro’luk bir düşüşle kapattı.
14 MİLYAR ÇİFT TÜKETİM
Küresel ayakkabı pazarının 2029 yılına kadar yıllık ortalama yüzde 2 büyümesi beklenirken, tüketimin de 14 milyar çifte ulaşması bekleniyor. Ayakkabı pastasında tüketim olarak en büyük payı Amerika kıtası alıyor. Bu bölgede kişi başına yıllık ortalama 5 çift, Avrupa’da 4 çift, Afrika’da ise 1 çift ayakkabı kullanılıyor. Ayakkabı sektöründeki bu büyüme fırsat olarak görülürken TASD Yönetim Kurulu Başkanı Berke İçten ise bu udumu şöyle değerlendirdi: “Biz üretim kasımızla sektörümüzü bugünlere getirebildik. Buradan daha ileriye gidebilmek için üretimde inovasyon ve özgün tasarımla rakiplerimizden farklılaşmamız gerekiyor. Tasarımcılarımızı da dünya standartlarına ulaştırmamız, dünyadaki meslektaşlarını yakından tanımalarını, belli dönemlerde yurt dışı projelerinde çalışmalarını sağlamayı ve sonrasında ülkelerine dönerek kazanımlarını Türk şirketlerine aktarmalarını sağlayan bir yapı kurabilmemiz gerekiyor.”
YERLİ İLE YERE BASMAK
Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Başkanı Sait Salıcı, ayakkabı üretiminin kolay bir süreç olmadığını söyledi. Salıcı, ayakkabının 39 parçadan oluştuğuna dikkat çekerek şunları kaydetti:
“Bir ayakkabının üretilmesi kolay değil. Bizler de sektör olarak nerede olmamız gerektiğini görüp, öz gücümüzü, güçlü yanlarımızı bir şekilde tekrar dönüştürmeliyiz. Dünya artık yapay zeka, diğer gelişmiş teknolojiler ve dijitalleşmeye doğru gidiyor. Ayakkabı sektörü de buna çok yatkın. Bununla ilgili gerek teknolojik anlamda gerek satış teknolojisi anlamında bir dönüşüme ihtiyacımız var. Yapmamız gereken şey markalaşma ve yerli üretime önem vermek. Yani yerli, kendi markalarımızı değerli kılarsak eski rakamlara mutlaka ulaşırız. Yerli ile yere basmamız gerekiyor. Evet, ithal de giyilsin, kullanılsın ama bu süreçte bu yerli ve milli duygusunu ayakkabı sektöründe de mutlaka kullanmamız gerekiyor. Tüketici yerli ürüne ne kadar teveccüh gösterirse rakamlar tekrar eski haline gelir.”
AYAKKABI TASARIM EĞİTİMİ
Türkiye’de ayakkabı tasarımı eğitim çalışmalarıyla destekleniyor. Çeşitli üniversitelerde iki yıllık bölümlerin yanı sıra Türkiye’nin fakülte olarak tek ayakkabı tasarım bölümü Konya Selçuk Üniversitesi’nde bulunuyor. 2019 yılından bu yana eğitim veren fakültede aynı zamanda çanta tasarım dersleri de veriliyor. Uluslararası yarışmalarda başarılar elde eden fakültede organik tasarım ayakkabıların yanı sıra yapay zeka destekli üretim de yapılıyor.
