ALMA teleskobu WISPIT 2b gezegen doğum sürecini belgeledi

Max Planck Astronomi Enstitüsü’nden Myriam Benisty ve Milano Üniversitesi’nden Stefano Facchini öncülüğündeki uluslararası ekip, Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi’ni (ALMA) kullanarak oluşumunu sürdüren WISPIT 2 sistemini inceledi. Gözlemler, ön gezegen diskindeki maddenin WISPIT 2b ile nasıl etkileştiğine ilişkin doğrudan veriler sağladı.

GAZ AKIŞI

Araştırmacılar, disk içindeki gaz girdaplarını ve gezegene uzanan madde birikim hatlarını görüntüledi. Bu yapılar teorik simülasyonlarda öngörülüyordu ancak daha önce gözlemlerde belgelenmemişti.

Hidrojen emisyon hatlarına ilişkin spektral analizler de WISPIT 2b’nin gaz toplayarak kütlesini artırmayı sürdürdüğünü gösteriyor. Elde edilen görüntüler, dev gezegenlerin henüz dağılmamış disklerdeki gaz ve toz hareketini nasıl etkilediğini incelemeye imkan tanıyor.

İKİ GEZEGENLİ SİSTEM

WISPIT 2b, merkezdeki yakın yörüngeli iki yıldızdan 57 astronomik birim uzaklıkta bulunuyor; bu mesafe Neptün’ün Güneş’e uzaklığının yaklaşık iki katı. Sistemdeki ikinci gezegen WISPIT 2c’nin varlığı ise Mart 2026’da VLT’nin SPHERE ve GRAVITY+ donanımlarıyla doğrulandı.

İki gezegen ile yıldızların kütleçekim etkisi, diskteki oyuk ve boşlukların biçimlenmesinde rol oynuyor. Gazını büyük ölçüde kaybetmiş yaşlı sistemlerden farklı olarak WISPIT 2, gezegenlerin hâlâ madde topladığı bir evrede gözleniyor.

ALMA’NIN GÖZLEM GÜCÜ

Şili And Dağları’ndaki ALMA’nın 66 radyo çanağı birlikte çalışarak 16 kilometrelik bir açıklığın sağlayacağına benzer gözlem çözünürlüğüne ulaşıyor. Bu hassasiyet, 5 kilometre uzaktaki bir kitabın harflerini ayırt etmeye benzetiliyor. Gözlemevinin sağladığı ayrıntı düzeyi, gaz diskindeki hareketlerin ve gezegen çevresindeki madde birikiminin incelenmesinde belirleyici oldu.

SONRAKİ GÖZLEMLER

Veriler, Eylül 2025 ile Mart 2026 arasındaki kademeli gözlemlerle toplandı. Bulguların, ESO’nun planlanan 39 metrelik Aşırı Büyük Teleskobu (ELT) ve ALMA donanım güncellemeleriyle yapılacak araştırmalar için referans oluşturması bekleniyor. Yüksek çözünürlüklü gözlem aygıtları ve optik sensörler üzerindeki Ar-Ge çalışmaları, bu verileri Güneş Sistemi’nin oluşumuna ilişkin modellerle karşılaştırmak için de kullanabilecek.