Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında varıldığı belirtilen geçici mutabakatın metni açıklandı. “Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti Arasında İslamabad Mutabakat Zaptı” başlığını taşıyan 14 maddelik belge, savaşın durdurulması, Hürmüz Boğazı’nda ticari geçişin yeniden başlaması, yaptırımların ele alınması, İran’ın nükleer programı ve 60 günlük nihai anlaşma müzakereleri gibi kritik başlıkları içeriyor.
ABD-İRAN MUTABAKATININ 14 MADDESİ AÇIKLANDI
Amerika Birleşik Devletleri, İran’daki savaşı durdurmak ve Hürmüz Boğazı’nı açmak için varılan geçici ABD-İran anlaşmasının metnini okudu.
Üst düzey bir ABD yetkilisi tarafından gazetecilere okunan metin, 14 maddelik üst düzey bir mutabakatı ortaya koydu.
Anlaşmanın, İran’ın nükleer programının nasıl sonlandırılacağı gibi en zorlu konuların birçoğunu nihai anlaşmaya kadar ertelediği belirtildi.
60 GÜNLÜK MÜZAKERE DÖNEMİ BAŞLAYACAK
Mutabakat, Cuma günü İsviçre’de başlayacak daha geniş kapsamlı 60 günlük müzakere döneminin yolunu açıyor.
Taraflar, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmaya varmak için müzakere etmeyi taahhüt etti.
Bu süreçte savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi, yaptırımlar, nükleer başlıklar ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzenlemeleri gibi konular masada olacak.
TÜM CEPHELERDE ASKERİ OPERASYONLARIN SONA ERDİRİLMESİ
Mutabakatın ilk maddesine göre, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti ile mevcut savaşta yer alan müttefikleri, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan edecek.
Taraflar, birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, güç tehdidinde bulunmaktan veya güç kullanmaktan kaçınmayı taahhüt ediyor.
Ayrıca Lübnan’ın toprak bütünlüğü ve egemenliğinin güvence altına alınması da metinde yer aldı.
EGEMENLİK VE İÇ İŞLERİNE MÜDAHALE ETMEME TAAHHÜDÜ
Mutabakata göre ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi taahhüt ediyor.
Taraflar, birbirlerinin iç işlerine müdahale etmekten kaçınacaklarını da kabul etti.
Bu madde, geçici mutabakatın siyasi ve diplomatik çerçevesini oluşturan başlıklardan biri oldu.
ABD DENİZ ABLUKASINI 30 GÜN İÇİNDE KALDIRACAK
Mutabakat Zaptı’nın imzalanmasının hemen ardından ABD, İran’a karşı uyguladığı deniz ablukasını ve her türlü rahatsızlığı veya engeli kaldırmaya başlayacak.
Metne göre deniz ablukası 30 gün içinde tamamen sona erdirilecek.
Bu süre boyunca gemi trafiği, İran tarafından yeniden tesis edilen savaş öncesi trafik sayısıyla orantılı olacak.
ABD KUVVETLERİ İRAN YAKINLARINDAN ÇEKİLECEK
ABD, nihai anlaşmanın ardından 30 gün içinde kuvvetlerini İran İslam Cumhuriyeti yakınlarından çekmeyi taahhüt etti.
Bu madde, bölgede askeri gerilimin azaltılması açısından dikkat çekici başlıklar arasında yer aldı.
Tarafların askeri hareketliliği sınırlaması, nihai anlaşmaya kadar sürecin daha kontrollü ilerlemesini amaçlıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA TİCARİ GEÇİŞ İÇİN 60 GÜNLÜK SÜREÇ
Mutabakatın 5. maddesine göre İran, Basra Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve Umman Denizi’nden Basra Körfezi’ne ticari gemilerin 60 gün süreyle ücretsiz ve güvenli geçişi için azami gayreti gösterecek.
Ticari gemi trafiği derhal başlayacak.
İran tarafından teknik ve askeri engellerin kaldırılması ve mayın temizleme çalışmaları dikkate alınarak geçişlerin 30 gün içinde faaliyete geçirileceği belirtildi.
UMMAN İLE HÜRMÜZ DİYALOĞU KURULACAK
Mutabakata göre İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracak.
Bu süreç, yürürlükteki uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik haklarına uygun şekilde yürütülecek.
İran’ın diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle de görüşeceği ifade edildi.
300 MİLYAR DOLARLIK EKONOMİK KALKINMA PLANI
ABD, bölgesel ortaklarla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık kesin ve karşılıklı olarak kabul edilmiş bir plan geliştirmeyi taahhüt etti.
Bu planın uygulanmasına yönelik mekanizmanın 60 gün içinde nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilmesi öngörülüyor.
İlgili finansal işlemler için gerekli tüm lisanslar, muafiyetler ve izinlerin ABD tarafından verileceği belirtildi.
YAPTIRIMLARIN SONA ERDİRİLMESİ MASADA
ABD, nihai anlaşmanın bir parçası olarak İran’a karşı her türlü yaptırımı üzerinde mutabık kalınan bir takvim çerçevesinde sona erdirmeyi taahhüt etti.
Metinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımları bu kapsamda sayıldı.
Birincil ve ikincil yaptırımların da bu başlık altında ele alınacağı ifade edildi.
İRAN NÜKLEER SİLAH GELİŞTİRMEYECEĞİNİ TEYİT ETTİ
Mutabakata göre İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit etti.
ABD ve İran, stoklanmış zenginleştirilmiş malzemenin tasfiyesi konusunda karşılıklı olarak üzerinde anlaşılacak bir mekanizma uyarınca mutabakata vardı.
Minimum yöntemin ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde yerinde karıştırma olacağı belirtildi.
ZENGİNLEŞTİRME VE NÜKLEER İHTİYAÇLAR GÖRÜŞÜLECEK
Taraflar, İran’ın nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili olarak zenginleştirme ve karşılıklı olarak üzerinde anlaşılacak diğer konuları görüşmeyi kabul etti.
Bu başlıkların nihai anlaşmada tatmin edici bir çerçeve temelinde ele alınacağı ifade edildi.
Nihai anlaşmanın, nükleer konulara ilişkin bu hükümlerin tamamını teyit edeceği kaydedildi.
NİHAİ ANLAŞMAYA KADAR MEVCUT DURUM KORUNACAK
Mutabakata göre nihai anlaşmaya varılana kadar ABD ve İran mevcut durumu koruma konusunda anlaşmaya vardı.
İran, nükleer programının mevcut durumunu koruyacak.
ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ek kuvvet konuşlandırmayacak.
İRAN PETROLÜ İÇİN MUAFİYETLER VERİLECEK
ABD, Mutabakat Zaptı’nın imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımların sona ermesine kadar İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı için muafiyetler verecek.
Bu muafiyetler, ABD Hazine Bakanlığı tarafından sağlanacak.
Bankacılık işlemleri, sigortalar, ulaşım ve tüm ilgili hizmetler de bu kapsamda yer alacak.
DONDURULMUŞ VARLIKLAR KULLANIMA AÇILACAK
ABD, İran’ın dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlarını ve varlıklarını tamamen kullanıma açmayı taahhüt etti.
Mutabakatın uygulanması üzerine taraflar, müzakereler sırasında bu fonların serbest bırakılmasıyla ilgili prosedürler üzerinde karşılıklı olarak anlaşacak.
Fonların, İran Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai alıcıya ödeme için tamamen kullanılabilir hale getirileceği belirtildi.
YÜRÜTME MEKANİZMASI KURULACAK
ABD ve İran, Mutabakat Zaptı’nın başarılı şekilde uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulması konusunda mutabık kaldı.
Bu mekanizmanın, geçici anlaşmanın uygulanma sürecini takip etmesi bekleniyor.
Ayrıca nihai anlaşma sonrasında tarafların yükümlülüklerine uyup uymadığının izlenmesi de bu yapı üzerinden yürütülecek.
NİHAİ ANLAŞMA BM GÜVENLİK KONSEYİ KARARIYLA ONAYLANACAK
Mutabakat metninin son maddesine göre nihai anlaşma, bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacak.
Bu adım, anlaşmaya uluslararası hukuk düzeyinde bağlayıcılık kazandırmayı hedefliyor.
ABD-İran mutabakatı, savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nda ticari geçişin yeniden başlaması, yaptırımların kaldırılması, nükleer programın sınırlandırılması ve 60 günlük nihai anlaşma müzakereleriyle bölgesel dengeler açısından kritik bir sürecin kapısını araladı.
