2053 net sıfır hedefi için yeni adım: Yerel iklim planları 81 ili kapsayacak

Türkiye'de iklim değişikliğiyle mücadelede yerel ölçekte yeni bir dönem başlıyor. Her ilin iklim riskleri ve sera gazı emisyonları ayrı ayrı belirlenirken, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, ulaşım, sanayi, tarım ve su yönetimi gibi alanlarda uygulanabilir projeler hazırlanacak. Yerel planlarla 2053 net sıfır emisyon hedefine katkı sağlanması amaçlanıyor.

81 İL İÇİN ORTAK İKLİM PLANLAMA SİSTEMİ KURULACAK

AA muhabirinin İklim Değişikliği Başkanlığından edindiği bilgiye göre, yapılan yeni düzenlemeyle iklim değişikliğiyle mücadelenin yerel düzeyde daha planlı, ölçülebilir ve uygulanabilir hale getirilmesi amaçlanıyor.

Bu kapsamda İklim Kanunu uyarınca hazırlanan ve 4 Ağustos'ta Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik" önemli bir yol haritası olarak öne çıkıyor.

Bugüne kadar belediyeler tarafından farklı yöntemlerle hazırlanan yerel iklim planları, yeni düzenlemeyle tüm illeri kapsayan ortak bir sistem altında ele alınacak.

HER İL KENDİ İKLİM RİSKLERİNİ VE EMİSYONLARINI BELİRLEYECEK

Yeni sistem kapsamında her il kendi iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını tespit edecek.

Bu veriler doğrultusunda illerin azaltım hedefleri belirlenecek ve hayata geçirilecek eylemler planlanacak.

Böylece iklim politikalarının yalnızca çevre birimlerinin çalışma alanı olmaktan çıkarılması, enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım politikalarına entegre edilmesi amaçlanıyor.

ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ YEREL DÜZEYDE HIZLANDIRILACAK

Yeni yapıyla yerel düzeyde enerji dönüşümünün hızlandırılması, kurumlar arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi ve alınan sonuçların düzenli olarak takip edilmesi hedefleniyor.

İl bazında hazırlanacak sera gazı envanterleriyle emisyonların hangi sektörlerden ve faaliyetlerden kaynaklandığı belirlenecek.

Binalar, ulaşım, sanayi, atık ve diğer sektörlerdeki enerji tüketimleri ayrı ayrı değerlendirilecek.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ İÇİN ÖNCELİKLİ ALANLAR BELİRLENECEK

Hazırlanacak envanterler sayesinde enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar tespit edilecek.

Aynı zamanda yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler ve en yüksek emisyon azaltımı sağlayabilecek projeler belirlenecek.

Bu kapsamda enerji tüketiminin azaltılmasına ve düşük karbonlu yatırımların yaygınlaştırılmasına yönelik yerel projeler hazırlanacak.

BELEDİYE BİNALARINA ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE ÇATI GES PROJELERİ

Yerel planlarda belediye binalarında enerji verimliliği uygulamaları, çatı üstü güneş enerjisi sistemleri, elektrikli belediye araçları, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projeler yer alabilecek.

Bu projelerin sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı da ölçülebilecek.

Böylece yerel ölçekte hayata geçirilen enerji ve iklim projelerinin sonuçları somut göstergeler üzerinden değerlendirilebilecek.

2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFİNE KATKI SAĞLANACAK

Yerel planlarla Türkiye'nin Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki hedeflerinin somut yatırımlara ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi amaçlanıyor.

Bu çalışmalarla Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefine yerel yönetimler üzerinden katkı sağlanması hedefleniyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAŞKANLIĞI TEKNİK KILAVUZLAR HAZIRLAYACAK

Yerel yönetimlerin süreci sağlıklı şekilde yürütebilmesi amacıyla İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının hazırlanması, uygulanması ve izlenmesine ilişkin teknik kılavuzlar hazırlanacak.

Bu kılavuzlar ihtiyaçlara göre güncel tutulacak.

Ayrıca sera gazı envanteri, iklim risk değerlendirmesi, izleme ve değerlendirme ile iklim finansmanı konularında teknik destek sağlanacak.

E-YİDEP SİSTEMİ ÜZERİNDEN TAKİP EDİLECEK

Süreç kapsamında internet tabanlı E-YİDEP sistemi kurulacak.

Belediyeler ve ilgili kurumlar sisteme veri girişi yapacak, hazırlanan planların uygulanma durumu ve sonuçları düzenli olarak takip edilecek.

Planlar ve elde edilen sonuçlar ise İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak.

KARAR DESTEK ARAÇLARI GELİŞTİRİLECEK

Karar vericilerin kullanımı için emisyon senaryoları, iklim riskleri ve maliyet-etkin eylemlere yönelik karar destek araçları geliştirilecek.

Belediye personeline eğitim ve teknik destek verilerek yerel yönetimlerin kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi de hedefleniyor.

PROJELERİN TAHMİNİ BÜTÇELERİ BAŞTAN BELİRLENECEK

Yönetmelikle her iklim eyleminin tahmini bütçesi ve olası finansman kaynakları planlama aşamasında belirlenecek.

Böylece çatı GES, enerji verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı çalışmaları; maliyeti, uygulama takvimi, sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı belirlenmiş yatırım projelerine dönüştürülecek.

BELEDİYELER İÇİN FİNANSMAN PROJELERİ HAZIRLANACAK

Yönetmelik doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturmayacak.

Buna karşın belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına sunabileceği teknik açıdan güçlü proje portföyleri oluşturmasına katkı sağlayacak.

Gelecek dönemde ulusal ve uluslararası kaynakların YİDEP öncelikleriyle uyumlu projelere yönlendirilmesi ve belediyelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

İL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KOORDİNASYON KURULLARI KURULACAK

Yönetmeliğe göre İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları, 31 Aralık 2026'ya kadar valilerin başkanlığında oluşturulacak.

Kurullarda belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer ilgili paydaşlar yer alacak.

İLK PLANLAR 2028-2032 DÖNEMİNİ KAPSAYACAK

İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları 2028-2032 dönemini kapsayacak.

Planların 31 Aralık 2027'ye kadar İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından karara bağlanması öngörülüyor.

Bu kapsamda 2026'da kurumsal yapılanma tamamlanacak, ekipler oluşturulacak ve veri hazırlıkları yapılacak.

2027'de ise sera gazı envanterleri ve iklim risk değerlendirmeleri hazırlanacak.

HEDEFLER, BÜTÇELER VE SORUMLU KURUMLAR BELİRLENECEK

Hazırlıkların ardından hedefler, eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları belirlenecek.

Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak.

Planlar ayrıca İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak ve 5 yılda bir güncellenecek.

ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNDEKİ İLERLEME HER YIL İZLENECEK

Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının uygulama sonuçları her yıl düzenli olarak takip edilecek.

Belediyeler, bir önceki yıl hayata geçirilen eylemleri ve elde edilen sonuçları her yıl 30 Haziran'a kadar E-YİDEP sistemine girecek.

İl sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek.

GÜNEŞ ENERJİSİ VE ENERJİ TASARRUFU ÖLÇÜLECEK

Enerji dönüşümündeki ilerleme çeşitli göstergeler üzerinden takip edilecek.

Kurulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketiminin azalması ve elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı bu göstergeler arasında yer alacak.

Ayrıca toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu, azaltılan sera gazı emisyonu ve yatırımların gerçekleşme ve geri dönüş durumu da izlenecek.

HEDEFLERDEN SAPMA OLURSA YENİ ÖNLEMLER ALINACAK

İzleme sonuçları İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından her yıl değerlendirilecek.

Gecikme veya hedeflerden sapma tespit edilmesi halinde sorumlu kurumlar gerekli önlemleri almaları için yönlendirilecek.

Sonraki dönem planlarına ilişkin tavsiyeler de bu değerlendirmeler doğrultusunda hazırlanacak.

YILLIK RAPORLAR KAMUOYUYLA PAYLAŞILACAK

Yıllık değerlendirme raporları her yıl 31 Ekim'e kadar sisteme girilecek.

Hazırlanan raporlar ve uygulama sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak.

Böylece 81 ilde uygulanacak yerel iklim planlarının enerji tüketimi, yenilenebilir enerji yatırımları ve sera gazı emisyonlarının azaltılması üzerindeki sonuçları düzenli olarak takip edilecek.