Webb teleskobu, erken evrende altı galaksinin çarpıştığını görüntüledi

Küresel ölçekte büyük veri, süper bilgisayarlar ve hassas optik sistemlere yapılan yatırımların önemli çıktılarından biri derin uzay gözlemlerinde ortaya çıkıyor. NASA, Avrupa Uzay Ajansı ve Kanada Uzay Ajansı ortaklığıyla işletilen James Webb Uzay Teleskobu, kozmik yapıların ve devasa kütlelerin nasıl oluştuğuna ilişkin dikkat çekici bir veri seti elde etti. Radyo astronomlarından gelen potansiyel aktif kara delik sinyalini inceleyen uluslararası araştırma ekibi, Webb teleskobunun Yakın Kızılötesi Kamerası’nı hedefe çevirdiğinde tek bir galaksi yerine, erken evrenin yoğun birleşme bölgelerinden birini tespit etti. Gözlemler, en az altı galaksinin birbirine yaklaştığı ve gelecekte çok daha büyük bir galaksi yapısını oluşturabilecek bir sürece işaret ediyor.

 

BÜYÜK PATLAMA’DAN 1,8 MİLYAR YIL SONRA
Oxford Üniversitesi’nden Aayush Saxena liderliğindeki bilim insanları, 4.0 kırmızı kayma değerinde yer alan ve TGSSJ1530+1049 olarak adlandırılan altı galaksili bir kompleksi inceledi. Bu değer, yaklaşık 12 milyar yıl öncesine, evrenin henüz erken gelişim döneminde olduğu bir zamana karşılık geliyor. Leiden Üniversitesi’nden Roderik Overzier, bu yapıyı gelecekte dev galaksi topluluklarını oluşturacak öncü sistemlerden biri olarak tanımladı. Overzier’e göre araştırmacılar, birkaç büyük galaksinin hâlâ bağımsız biçimde varlığını sürdürdüğü, ancak daha büyük bir yapı oluşturmak üzere birleşmeye başladığı nadir bir evreyi yakaladı.

 

KÜRESEL TELESKOP AĞLARI KULLANILDI
Galaktik birleşmenin merkezinde yer alan süper kütleli kara deliğin faaliyetleri, yalnızca optik verilerle değil, radyo teleskop ağlarından elde edilen gözlemlerle de incelendi. Avrupa VLBI Ağı ve İngiltere’nin e-MERLIN altyapısı kullanılarak yapılan gözlemler, 100 milisaniye ölçeğinde çözünürlük sağladı. Bu veriler, kara deliğin çevresindeki gaz kütlesiyle etkileşime giren jet akımlarını ve sıcak noktaları ortaya koydu. Macaristan’daki Eötvös Loránd Üniversitesi’nden Krisztina Gabányi, birbirine bağlı radyo teleskop ağları sayesinde TGSSJ1530+1049’un yüksek çözünürlüklü görüntüsünün elde edildiğini belirtti. Gözlemler, kara deliğe düşen maddenin oluşturduğu radyo emisyonunu ve bu maddenin bir bölümünün yüksek hızla dışarı atılma sürecini haritalandırdı.

 

SAMANYOLU’NDAN DAHA DAR BİR ALANA SIĞDI
Keşfi dikkat çekici kılan unsurlardan biri, altı galaksinin yalnızca birkaç on bin ışık yılı genişliğindeki dar bir hacimde yer alması oldu. Bu alan, Samanyolu galaksisinden çok daha küçük bir bölgeyi ifade ediyor. Buna rağmen sistem, yüz milyarlarca Güneş kütlesine eşdeğer yıldız ve gaz yoğunluğuna sahip. Araştırmacıların verilerine göre bu bölgede yılda 70 ila 163 Güneş kütlesi arasında yeni yıldız oluşuyor. Samanyolu’nda yıllık yıldız üretiminin 10 Güneş kütlesinin altında olduğu dikkate alındığında, TGSSJ1530+1049 erken evrende çok daha yoğun ve hızlı bir yıldız oluşum sürecini temsil ediyor.

 

SÜPER KÜTLELİ KARA DELİK MERKEZDE
TGSSJ1530+1049’un merkezindeki süper kütleli kara delik, sistemin gelişiminde belirleyici unsurlardan biri olarak öne çıkıyor. Kara deliğin çevresindeki gazla etkileşimi, radyo emisyonları ve jet akımları üzerinden izlenebiliyor. Jetlerin henüz tüm galaksilere ulaşmamış olması, kara deliğin görece genç ve aktif bir evrede bulunduğunu gösteriyor. Bu durum, bilim insanlarına erken evrende kara delik büyümesi ile galaksi birleşmeleri arasındaki ilişkiyi inceleme imkanı sunuyor.

 

ERKEN EVREN İÇİN YENİ VERİ SETİ
James Webb Uzay Teleskobu’nun gözlemleri, evrenin erken döneminde büyük galaksilerin ve galaksi kümelerinin nasıl oluştuğuna ilişkin modellere yeni veriler sağlıyor. TGSSJ1530+1049, birden fazla galaksinin aynı dar bölgede birleştiği, yoğun yıldız üretiminin sürdüğü ve merkezde aktif bir kara deliğin bulunduğu karmaşık bir yapı olarak öne çıkıyor. Bu keşif, derin uzay gözlemlerinde gelişmiş optik sistemler, radyo teleskop ağları ve veri işleme altyapılarının birlikte kullanılmasının erken evren araştırmalarındaki önemini bir kez daha ortaya koyuyor.