Rubin Gözlemevi, Güneş Sistemi'nde 6. cüce gezegen adayı 2026 ED138'i keşfetti

Şili’deki Vera Rubin Gözlemevi’nin verilerini inceleyen gökbilimciler, Güneş Sistemi’nin dış bölgelerinde yeni bir cüce gezegen adayı belirledi. Güneş’ten yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıktaki ‘2026 ED138’, tahmini büyüklüğü ve parlaklığıyla araştırmacıların dikkatini çekti.

Çapının 600 ila 1.500 kilometre arasında olabileceği hesaplanan buzlu cismin, kendi kütle çekimi altında küresel bir şekle ulaşmış olabileceği değerlendiriliyor. Ancak boyutunun ve fiziksel özelliklerinin daha kesin belirlenmesi gerekiyor. Uluslararası Astronomi Birliği tarafından statüsü onaylanırsa cisim; Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake’nin ardından resmen tanınan altıncı cüce gezegen olacak.

Nisan 2025’te ilk ışığını alan ve Haziran 2025 itibarıyla 10 yıllık ‘Uzay ve Zamanın Miras Taraması’ (LSST) programına başlayan Rubin Gözlemevi, 3,2 gigapiksellik kamerasıyla Güneş Sistemi’nin uzak bölgelerini tarıyor.

ÖZEL ALGORİTMAYLA TESPİT EDİLDİ

Keşif, Harvard & Smithsonian Astrofizik Merkezi araştırmacıları Matthew Holman ve Kevin Napier’in Rubin arşivleri için geliştirdiği arama algoritmasıyla gerçekleşti. Araştırmacılar, 13 Ekim’deki analizlerde uzaklığına göre dikkat çekici parlaklık gösteren cismi belirledi.

Keşfi 27 Ekim’de duyuran Holman, bu büyüklükteki cisimlerin nadir bulunduğunu belirterek ilk tespitin ardından yazılım ve gözlem verilerini çoklu kontrollerden geçirdiklerini aktardı.

Rubin Güneş Sistemi Baş Bilim İnsanı Mario Jurić ile yürütülen incelemede, gözlemevinin 8,4 metrelik teleskobunun cismi 4 Mart–11 Temmuz 2026 döneminde 20 ayrı gecede toplam 30 kez görüntülediği belirlendi.

ESKİ GÖRÜNTÜLERDE DE İZİ BULUNDU

Araştırmacılar, cismin geçmiş gözlemlerde bulunup bulunmadığını anlamak için başka teleskopların arşivlerini de taradı. Şili’deki Cerro Tololo Inter-American Gözlemevi’nde bulunan Víctor M. Blanco Teleskobu’nun Karanlık Enerji Kamerası kayıtlarında, 2026 ED138’in 2016’ya kadar uzanan görüntüleri tespit edildi.

Farklı yıllara ait kayıtlar, cismin yörüngesinin modellenmesini sağladı. Hesaplamalar, yörüngenin Güneş Sistemi düzlemine göre yaklaşık 25 derece eğik olduğunu gösterdi.

Araştırmacılar, bu belirgin eğikliğin cismin geçmişte Neptün ile yakın kütle çekimsel etkileşim yaşamış ve bugünkü yörüngesine taşınmış olabileceğine işaret ettiğini belirtiyor.

PLÜTON’DAN DAHA UZAKTA

2026 ED138, şu anda Güneş’ten yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıkta bulunuyor. Bir astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki yaklaşık 150 milyon kilometrelik mesafeyi ifade ediyor.

Cisim, ortalama uzaklığı yaklaşık 40 astronomik birim olan Plüton’dan daha ötede yer alıyor. Bu mesafede yapılan optik gözlemlerde, cismin büyüklüğünü belirlemek için yüzeyinin ne kadar ışık yansıttığının da bilinmesi gerekiyor.

JAMES WEBB İLE AYRINTILI GÖZLEM PLANI

Cismin boyutunu, ışığı yansıtma oranını ve kütlesini daha iyi belirlemek amacıyla James Webb Uzay Teleskobu’yla hassas gözlemler yapılması planlanıyor. Kızılötesi gözlemlerle elde edilecek verilerin, cüce gezegen sınıflandırmasına ilişkin değerlendirmeleri desteklemesi bekleniyor.

Şimdiden 11 binden fazla yeni asteroit keşfeden Rubin Gözlemevi ise 10 yıllık tarama programı boyunca Kuiper Kuşağı ve Güneş Sistemi’nin dış bölgelerindeki benzer cisimleri araştırmayı sürdürecek.