Petrol akacak Türkiye 10 koldan kazanacak

Hürmüz Boğazı’nı kilitleyen savaş, enerji tedarikindeki bölgesel kırılganlıkların şok maliyet artışlarıyla hissedilmesine neden oldu. Petrol ve gazda Orta Doğu’daki kaynaklara bağımlılığı yüksek olan ekonomiler, tedarikte istikrar ararken, Irak petrolünün küresel pazara ulaştırılmasında gözler yeniden Türkiye’ye ve Ceyhan’a çevrildi.

Hürmüz Boğazı’na alternatif rotalar arayan Avrupa Birliği ülkeleri için de Türkiye’nin Irak ile enerji işbirlikleri enerji ticaretinde yeni dönemin belirleyicisi olacak. Bu dönemde Kerkük-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı (ITP) hem kapasitesi hem de Basra Körfezi’ne kadar genişletilme imkanıyla kritik bir potansiyele sahip. Önceki hafta Bağdat’ta yapılan temasların ardından enerjide Ceyhan bağlantısını kuvvetlendirecek ve Türkiye’nin gelirlerini artıracak yeni gelişmelerin yaşanacağı öngörülüyor.

KÖPRÜ ANLAŞMADA MUTABIK KALINDI
Türkiye-Irak arasındaki tarihi anlaşmanın süresi 27 Temmuz 2026’da doluyor. Bölgede siyasi dengeler ve mali hesaplamalarla ilgili pürüzlere takılmamak için 12 aylık anlaşma üzerinde görüş birliğine varıldı. Bu mutabakat, büyük enerji pazarlıklarının sürdüğü bir ortamda petrol akışının kesilmemesi için ‘köprü anlaşma’ rolü üstlenecek. Köprünün çalışmasıyla uzun soluklu yeni projeler için fırsatlar kullanılacak.

YENİ BAĞLANTILARLA DESTEKLENECEK
Konuyla ilgili olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Bağdat’ta Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hüdeyir ve Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile bir araya geldi. Kalkınma Yolu Projesi’ni petrol, doğalgaz ve elektrik iletim hatlarıyla destekleyerek bölgesel entegrasyonu güçlendirmeyi görüştüklerini belirten Bayraktar, bölgesel istikrara katkı sunacak somut projeleri hayata geçireceklerini vurguladı. Görüşme sonrası yapılan açıklamaya göre Irak Başbakanının ay sonunda Türkiye’ye yapacağı ziyaret sırasında yeni anlaşmanın imzalanması ve boru hattında petrol akışının artarak devam etmesi bekleniyor. Böylece petrol akmaya devam ederken, taraflar yeni konjonktürde yeni kazançlar elde edecek.

BORU HATTINDA KAPASİTE ARTABİLİR
Mevcut akışın yanı sıra kapasite artışı da gündemde. Bayraktar, “1.5 milyon varillik günlük kapasite var. Hedefimiz, mevcut kapasiteyi tümüyle kullanabilmek ama petrol boru hattını 2.5 milyon varillik kapasiteye dönüştürmek mümkün. Bölgenin potansiyeline bakarsak başka üreticileri de bu oyuna dahil etmemiz gerekir. Hedefimiz hattı Basra’ya kadar uzatabilmek. Basra’da üretilen petrolü bu hat üzerinden Ceyhan’a ve oradan dünya piyasalarına sunmak. Hemen yanına doğalgaz boru hattı inşa edelim, boru hattı koyalım diye önerimizi açıkladık. O hatlara Katar gazı gelebilir, başka gaz kaynakları gelebilir dedik” diye konuştu.

GENİŞ BİR EKONOMİK HAREKETLİLİK İMKANI VAR
Hem Irak’taki hem de Basra Körfezi’ndeki petrolü Ceyhan üzerinden Akdeniz’e aktarma imkanı sunan bu hatla ilgili anlaşma petrol emtiasının geliri yanında taşımayla lojistik faaliyetler sebebiyle birçok ekonomik gelir potansiyeli taşıyor. Boru hattıyla ilgili mevcut ve yeni operasyonların taşıma ücretinden liman hizmetlerine, depolamadan tanker yüklemelerine ve rafineri tedarikine kadar geniş bir ekonomik hareketlilik oluşturabileceği belirtiliyor. Buna göre öne çıkan 10 kazanç yolu şunlar:

- Boru hattı taşıma geliri artacak.
- Atıl kapasite ekonomiye kazandırılacak.
- Ceyhan terminali hizmet geliri sağlayacak.
- Liman ve denizcilik sektörü canlanacak.
- Depolama gelirleri yükselecek.
- Rafinerilerin tedarik seçeneği artacak.
- Lojistik ve yan hizmetler büyüyecek.
- Bölgesel istihdama katkı sağlanacak.
- Ceyhan’ın küresel enerji haritasındaki ağırlığı artacak.
- Türkiye’nin enerji diplomasisi gücü artacak.

Uzun süreli yeni anlaşma müzakereleri sürerken petrol akışının kesintiye uğramaması için köprü olacak 12 aylık dönemde Türkiye’nin hedefleri ve önerileriyle bağlantılı çevre projeler de görüşülecek.

ELEKTRİK İÇİN İKİ ÇÖZÜM
Öte yandan, son yıllarda birçok şehirde imar çalışmalarının hız kazanması Irak’ta elektrik enerjisi ihtiyacını artırıyor. Hatta Irak’ta gaz bulamadığı için çalışamayan enerji santralleri bulunuyor.

Türkiye-Irak ilişkileri bu ihtiyacın tedariki açısından da gelişiyor. Irak’ın elektrik ihtiyacının karşılanması için iki çözüm önerisi açıklandı.

- Mevcut elektrik iletim hatlarının kapasitesini artırmak

- Türkiye üzerinden Irak’a doğalgaz ulaştırmak

Bu ikinci önerinin Iraklı muhataplara iletildiğini belirten Bakan Bayraktar, “Irak’tan Türkiye’ye doğalgaz getirebiliriz. Yeni yapılacak doğalgaz santralleriyle de daha uzun dönemli elektrik arzını buraya sağlayabiliriz” dedi.

TERS AKIŞLA AVRUPA’YA KAYNAK
Bu öneri dahilinde tesis edilecek doğalgaz boru hattı çift fonksiyonlu olabilecek. Buna göre Türkiye’nin güney sınırlarında doğalgaz bulunuyor. Türkiye’den Irak’a kurulacak doğalgaz boru hattı, ilk yıllarda Türk gazını Irak’a taşıyacak. Sonra bölgedeki yeni kaynaklardan temin edilmesi mümkün olan gazın ters akışla Türkiye’ye gelmesi ve dünyaya sunulması mümkün.

Bakan Bayraktar, bunu da şöyle açıkladı: “Irak tarafında yapacağımız doğalgaz boru hatlarıyla bir süre doğalgaz ihtiyacını karşılarız. İlerleyen dönemde, Irak’ta veya Körfez’de üretilen başka doğalgaz kaynaklarını aynı boru hattını kullanarak bu sefer ters akışla Türkiye’ye, Türkiye üzerinden de Avrupa’ya götürmek gibi projeleri gerçekleştirmek istiyoruz.”

HEM TİCARET HEM ORTAK ÜRETİM FIRSATI
DEİK Türkiye-Orta Doğu ve Körfez İş Konseyleri Koordinatör Başkanı, Türkiye-Irak İş Konseyi Başkanı Halit Acar, Bağdat’taki görüşmelere katıldıklarını belirterek, “Türkiye ile Irak arasındaki ekonomik işbirliğini daha ileri taşıyacak somut adımları ve iş dünyamızın öncelikli beklentilerini ele aldık” dedi.

Bağdat'taki temaslara ilişkin notlarını paylaşan Acar, Irak’taki temaslarda gündeme getirdikleri başlıkları şöyle sıraladı: “Otomatik gümrük veri yönetim sisteminin (ASYCUDA) uyumlaştırılması, bankacılık ve uluslararası ticaret ödemelerindeki uygulama farklılıklarının giderilmesi, iş insanlarına yönelik e-vize süreçlerinin etkinleştirilmesi, çalışma ve oturma izinlerinin kolaylaştırılması, yabancı sermayeye yönelik daha esnek yatırım modellerinin değerlendirilmesi, sanayi arsalarına erişimin kolaylaştırılması, yatırım teşviklerinin dijital platformlar üzerinden yatırımcıların erişimine sunulması, Kalkınma Yolu Projesi kapsamında yatırımcılar için tek bir koordinasyon mekanizmasının oluşturulması. Heyetimiz, Irak’ta yalnızca ticareti geliştirmek için değil; yatırım yapmak, üretim gerçekleştirmek, teknoloji transferi sağlamak ve istihdam oluşturmak vizyonuyla ülkemizi temsil etti. Türkiye ile Irak arasındaki ekonomik ilişkilerin ortak üretim, sanayi yatırımları, teknoloji paylaşımı ve uzun vadeli stratejik ortaklık anlayışıyla daha da güçleneceğine inanıyoruz.”

HATTIN BASRA'YA UZATILMASININ ÖNEMİ
Petrol ve doğalgaz piyasaları uzmanı Dr. Zeynep Elif Yıldızel, Kerkük-Ceyhan hattının yalnızca bir boru hattı projesi olmadığını; Türkiye’nin, Irak dahil Körfez’deki tüm üretici ülkelerin petrolü için Hürmüz Boğazı’na alternatif bir çıkış noktası olduğunu söyledi. DEİK'in bülteninde yayımlanan yazıda Ceyhan ile ilgili olarak Türkiye’nin bir enerji merkezine dönüşme projesi olduğu görüşünü dile getiren Dr. Yıldızel, “Körfez’deki savaş ve Hürmüz Boğazı krizi, aslında Kerkük-Ceyhan boru hattının Basra’ya kadar uzamasının önemini, sadece bize değil, dünyaya gösterdi. Irak hükümeti, Hürmüz krizi oluştuğu andan itibaren Kerkük-Ceyhan boru hattından petrol akışını artırmak istediğini açıkladı” dedi.  Bir yıllık anlaşma yönünde adımlar atılmadan önce Irak’ın Suriye’nin Baniyas Limanı’na yöneldiğini hatırlatan Dr. Yıldızel, “Hürmüz krizi çıktığında Türkiye için açılan fırsat koridoru mevcut anlaşma uzatılmasa kapanabilirdi. Bu 1 yıllık protokol sürecinde daha kapsamlı yeni anlaşmaya dair müzakerelerin tamamlanması hedefleniyor” şeklinde konuştu.

YENİ VE DAHA KAPSAMLI ITP İMZALAMAK İSTİYORUZ
Bakan Alparslan Bayraktar, Irak’la tahkim süreçleri sebebiyle yeni anlaşma yapılması gerektiğini, ancak kısa sürede yetişmeyeceği için ara çözüm bulduklarını söyledi. Bayraktar, konuyla ilgili sorulara cevaben şöyle konuştu: “Bağdat’taki görüşmemizde onlara ara çözüm olarak BOTAŞ’la bir senelik petrol taşıma anlaşması yapalım dedik. Yani BOTAŞ sizin petrolünüzü bir sene taşısın. O bir sene içerisinde de anlaşmaya varalım. Yeni ITP diyelim, daha kapsamlı yeni boru hattı anlaşması. İçerisinde başka şeyler de olsun. Çünkü bizim hattı Basra’ya kadar götürme hedefimiz var. Bir sene içerisinde de biz yeni ve daha kapsamlı bir ITP’yi imzalamak istiyoruz"