Uzay araştırmalarında iletişim gecikmelerini aşmak ve operasyonel verimliliği artırmak amacıyla geliştirilen yapay zeka teknolojileri, Mars yüzeyinde ilk kez pratik bir uygulamayla test edildi. NASA Jet İtki Laboratuvarı (JPL) tarafından 8 ve 10 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilen denemelerde, Perseverance keşif aracı, rotasını belirlemek için üretken yapay zekâ kullandı.
Normal şartlarda Dünya'daki uzman mühendisler tarafından titizlikle yürütülen ve saatler süren rota planlama süreci, bu testle birlikte otonom bir sisteme devredilmiş oldu.
İNSAN GÖZÜ YERİNE 'GÖRME-DİL MODELLERİ'
JPL’in Rover Operasyon Merkezi tarafından koordine edilen çalışmada, yapay zeka şirketi Anthropic’in geliştirdiği Claude AI modelleri kullanıldı. Mühendisler, Perseverance’ın navigasyonunu sağlamak için "görme-dil modelleri" olarak bilinen bir üretken yapay zeka türünden yararlandı.
Sistem, NASA'nın Mars Keşif Uydusu'ndaki HiRISE kamerası tarafından çekilen yüksek çözünürlüklü yörünge görüntülerini ve dijital yükseklik modellerini analiz etti. Yapay zeka; ana kayalar, kum dalgalanmaları ve kraterler gibi engelleri tespit ederek güvenli bir sürüş rotası oluşturdu.
DİJİTAL İKİZ İLE GÜVENLİK ONAYI
Yapay zekanın oluşturduğu rota, Mars'a gönderilmeden önce Dünya'da kritik bir güvenlik testinden geçirildi. JPL mühendisleri, oluşturulan talimatları gezginin sanal bir kopyası olan "dijital ikiz" üzerinde simüle etti. Perseverance’ın uçuş yazılımıyla uyumluluğunu doğrulamak için 500 binden fazla telemetri değişkeni kontrol edildi.
Onay sürecinin ardından Perseverance, 8 Aralık'ta yapay zeka tarafından çizilen rotada 210 metre, iki gün sonra ise 246 metre yol kat ederek testi başarıyla tamamladı.
'YENİ UFUKLAR AÇIYOR'
NASA Yöneticisi Jared Isaacman, gösterinin yeteneklerin ne kadar ilerlediğinin bir kanıtı olduğunu belirterek, "Bu tür otonom teknolojiler, görevlerin daha verimli çalışmasına ve Dünya'dan uzaklaştıkça bilimsel verimliliği artırmasına yardımcı olabilir" değerlendirmesinde bulundu.
Mars ile Dünya arasındaki ortalama 225 milyon kilometrelik mesafe, iletişimde ciddi gecikmelere neden oluyor. Yaklaşık 30 yıldır insan operatörlere bağlı olan sürüş sisteminin otonom hale gelmesi, keşif hızını artıracak kritik bir eşik olarak görülüyor.
AY VE MARS ÜSLERİ İÇİN ALTYAPI
JPL Keşif Sistemleri Ofisi Müdürü Matt Wallace ise teknolojinin uzun vadeli hedeflerine dikkat çekti. Wallace, "Sadece Dünya'da değil; uzay araçlarımızda, helikopterlerimizde ve diğer yüzey unsurlarımızda da akıllı sistemlerin olduğunu hayal edin. Bu, Ay'da kalıcı bir insan varlığı ve Mars yolculuğu için ihtiyaç duyduğumuz çığır açıcı teknolojidir" ifadelerini kullandı.
Bu gelişme, gelecekteki uzay görevlerinde astronotların ve yer ekiplerinin iş yükünü azaltarak, bilimsel araştırmalara daha fazla odaklanılmasının önünü açacak.
