‘Kültürel dışa açılma’ projesi TEDA’da sıra yeni etaba geldi

Haber: Ertan Eryılmaz

İstanbul Ticaret Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Dr. İsrafil Kuralay, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin 56. sayısında yayımlanan makalesinde, Türkçe eserlerin dünya okurlarıyla buluşmasını sağlayan TEDA Projesi’ni kültürel diplomasi ve uluslararası yayıncılık açısından değerlendirdi. ‘Kültürel Diplomasi Aracı Olarak TEDA Projesi ile Kültürel Dışa Açılım’ başlıklı çalışma, projenin Türk yayıncılığının yurt dışına açılmasındaki rolünü ele alırken dijital yayıncılıktan yeni pazarlara, çeviri kalitesinden okura erişime kadar geliştirilmesi gereken alanlara dikkat çekti.

13 DİLDEN 64 DİLE ULAŞTI
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2005 yılında başlattığı Türk Kültür, Sanat ve Edebiyat Eserlerinin Dışa Açılımını Destekleme Projesi (TEDA), Türkçe eserlerin farklı dillerde yayımlanmasına destek sağlıyor. Makalede yer verilen kamu kurumu temsilcisinin bilgilerine göre, başlangıçta 13 dili kapsayan proje zamanla 64 dile ulaştı. Görüşmede, 99 ülkede çeviri ve baskı desteği sağlandığı, desteklenen 4 bin 599 eserin 3 bin 844’ünün yayımlanarak okurlarla buluştuğu belirtildi.

Çalışma, bu genişlemenin Türk edebiyatının farklı dönemlerini ve türlerini dünya okurlarına taşıdığına işaret ediyor. Yunus Emre ve Mevlânâ’dan Ahmet Hamdi Tanpınar ve Yaşar Kemal’e uzanan edebi birikimin yanı sıra çağdaş yazarların eserleri de uluslararası dolaşıma giriyor. Makalede aktarılan değerlendirmelere göre, yurt dışında okunan ve tanınan Türk yazarlarının sayısı bine, yazarları uluslararası alanda temsil eden profesyonel telif ajanslarının sayısı ise 20’nin üzerine ulaştı.

TELİF İHRACATI GÜNDEMDE
Araştırma; projeyi yürüten bakanlık temsilcisi ve paydaş meslek kuruluşları ile yayıncılık sektöründen 12 katılımcıyla Haziran-Temmuz 2026 döneminde yapılan derinlemesine görüşmelere dayanıyor. Görüşmelerde öne çıkan değerlendirmelerden biri, TEDA’nın yayıncıların iş yapma biçimine ve dış pazarlara bakışına katkısı oldu.

Katılımcılar, projenin yayıncıları yabancı dillerde tanıtım katalogları hazırlamaya, uluslararası kitap fuarlarına katılmaya ve telif haklarını yurt dışında pazarlamaya yönelttiğini belirtti. Araştırmada görüşlerine yer verilen bir yayıncılar birliği yöneticisi, yaklaşık 5 milyon dolara ulaşan telif hakları ihracatının gelişmesinde TEDA’nın önemli bir rol üstlendiğini ifade etti.

Çalışmada, çeviri ve baskı desteğinin yabancı yayıncıların Türkçe eserlere yönelik mali riskini azalttığı da vurgulandı. Bir yayınevi temsilcisi, bazı yabancı yayıncıların TEDA desteğiyle yayımladığı Türkçe eserlerin hedef ülkelerde ilgi görmesinin ardından, bu yayıncıların destek almadan da Türkçe eserleri çevirerek yayımlamaya başladığını aktardı.

YAZARLARIN ESERLERİYLE TÜRKİYE HİKAYESİ
Dr. İsrafil Kuralay, makalesinde TEDA’nın kültürel diplomasi açısından taşıdığı önemi, Türkiye’nin kendi hikâyesini dünya kamuoyuna doğrudan anlatabilmesi üzerinden ele aldı. Türk yazarların ve düşünürlerin eserlerinin yabancı okurlara kendi dillerinde ulaşması; Türkiye’nin tarihinin, toplumsal yapısının ve kültürel birikiminin daha yakından tanınmasına katkı sağlayan bir imkân olarak değerlendirildi.

Çalışmada; edebiyat, tarih ve sanat yoluyla kurulan bu ilişkinin, haber bültenleri ve siyasi söylemlerin ötesinde daha derinlikli bir Türkiye algısı oluşturabileceği belirtildi. Çevirmenlerin, yayınevlerinin ve editörlerin de eserlerin yabancı okurlara ulaşmasını sağlayarak kültürel etkileşimde önemli rol oynadığı vurgulandı.