İTÜ öncülüğündeki ekip, İran’da 100 milyon yıllık magmatik yay keşfetti

İran’ın kuzeybatısındaki jeolojik araştırmalarda, tektonik deformasyon, erozyon ve Eosen dönemine ait daha genç magmatik örtüler nedeniyle izleri gizli kalmış eski bir volkanik sistem ortaya çıkarıldı. Geoscience Frontiers dergisinde yayımlanan çalışmada, yaklaşık 101–97 milyon yıl önce, Geç Kretase döneminde etkin olan kıtasal bir magmatik yaya ait kayaçlar tanımlandı. 

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) öncülüğündeki ekip, bugün Arabistan-Avrasya çarpışma kuşağında bulunan ve daha önce literatürde yer almayan sisteme 'Azerbaycan Kıtasal Magmatik Yayı' adını verdi.

ZİRKON KRİSTALLERİYLE YAŞLANDIRMA 

Araştırmacılar, Siah Cheshmeh-Khoy-Misho-Tabriz Fayı boyunca uzanan volkanik ve plütonik kayaçları inceledi. Kayaçların yaşını belirlemek için zirkon kristallerine dayalı uranyum-kurşun (U-Pb) jeokronolojisi kullanıldı.

Hafniyum izotopları ve kayaçların bütününe uygulanan jeokimyasal analizler ise oluşum koşullarını ortaya koydu. Bulgular, kayaçların okyanusal bir levhanın kıtanın altına daldığı yitim süreçleriyle bağlantılı olduğunu gösterdi.

BÖLGESEL MODEL GENİŞLEDİ 

İran’ın magmatik geçmişi bugüne kadar büyük ölçüde Sananda-Sirjan ve Urumiye-Dokhtar yayları üzerinden değerlendirilmişti. Kuzeybatıda bağımsız bir Geç Kretase yayının belirlenmesi, bu çerçeveye yeni bir sistem ekledi. Çalışmanın sorumlu yazarı, İTÜ’den Dr. Ali Mohammadi, bölgenin magmatik geçmişinin düşünülenden daha karmaşık olduğunu belirtti.

Mohammadi, jeokronolojik ve jeokimyasal kanıtları birleştirerek izleri örtülmüş yay sistemini ortaya çıkardıklarını ifade etti. Araştırmaya Çin Bilimler Akademisi’nin Tibet Platosu ve Sincan enstitüleri, ETH Zürih, Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Damghan Üniversitesi’nden bilim insanları da katıldı.

NEO-TETİS’İN KAPANIŞ İZLERİ 

Elde edilen veriler, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’in şekillenmesinde önemli rol oynayan Neo-Tetis Okyanusu’nun kapanış evresini, magmatik yayların göçünü ve dalan levhanın geriye çekilmesini açıklayan modellere katkı sağladı.

Bulgular ayrıca Siah Cheshmeh-Khoy-Misho-Tabriz Fayı’nın, Neo-Tetis’in tektonik gelişiminin yeniden kurulmasında önemli bir sınır olduğuna işaret etti. Araştırmacılar, yeni kayaç verilerinin kıtasal büyüme ve eski okyanusların kapanma süreçlerini daha ayrıntılı incelemek için kullanılabileceğini belirtti.